blogarte

EGUBERRITAN

2011-12-14T20:16:00.002+01:00

AMATXI BERE BAITAN

Goizeko lehenkafearekin buruz hasiko naiz afariaantolatzen. Familia osoa etorriko zait eta dena ongi egon dadin. Salda on bateginen dut, etortzen diren ahala katilu bat eskain diezaiedan. Badakit osoongi, oraingo gazteek nola esker dezaketen katilukada salda bat, barrenak berotzendizkietelako eta berokiak kentzen ahal dituztelako.

Konpota egitekozurituko ditut sagarrak, errege-sagarrak izan behar dute, egosterakoan apur ezdaitezen, sagarra apurtuz gero ez luke graziarik izanen konpotak. Piko idorrak, muxika ximelak baso pare bat ardo eta azukrea erantsiko diot.

Hozkailuan edariaksartuko ditut, hiruzpalau botila paratuko ditut ba ez bada ere, egundaino ezdut jakiten zenbat edan dezaketen gaurko gazteek, ilusio guztiarekin eskaintzen diozu kopatxo bat, eta _Ez amatxi nik ez dut edaten_ erantzun diezazukeeta txoro bat bezala gelditzen zara.

Mahia politaparatuko dut. Gan den urtean paratu nuen mantela bera erabiliz. _Eskerrak ezdududan maiz erabiltzen!_ bertzela lisatzeko _ze lana!_ Harizko oihalak politakdirela?_ Ba, izaten ahal dira, ematen duen lanak...

Platerak, ez ditutdenentzako berdinak. Baina munduan anitzibili den alabak erran dit, orain plater desberdinek mahian halako gustu oneko puntto bat ematen duela. Ba, hala bada hala bedi, badira noiz behin ongidatozkigun modak. Aldiz edalontziak ez dira nonbait moda horretan sartzen. Ba,aurten desberdinak erabiliko beharko ditugu, ezpaitut denentzakoberdinik.

Txuretabeltzai atzo egin nuen, hobe baita bezperan egitea, goxa dadin. Badu berelana txurietabeltzak. Bildots erraik garbitzen denbora eman nuen. Hesteak itzuli,ur gatzatuan garbitu, odola gatzatu, hankak galdarraztatu eta larrutu, muinakatera, osagai guziak banaka sukaldatu, frijitu eta eltzean tomate,piperminekin eta erramu hosto batekin goxo-goxo egosi nituen.

Natillak egiteko,esne eta arrautza onak erosi ditut. Gorringoa eta esnea kanela eta azukrearekinongi nahasi eta egosi ondoren ontzi polit batera isuri eta arrautza zuringoaelurretan gainean paratuko diot. Gero freskoan ahal baldin ba da altxatu eginendut, bertxenaz, haurrak sukaldean sartzen diren aldiro hatza bertan sardezaketelako.

Urtero bezala semealabak etorrik zaizkit ilunabarrean umeak uztera, gaten bai dira tabernaz taberna ardo batzuk hartzera. Eta zerbait asmatu beharko dut haurrak entretenitzeko.

Ganden urtekoamundiala izan zen. Ongi oroitzen naiz Anastasio urez blai sartu zeneansukaldean

_Kauen…Kauen sos…ardi guziak izutu etasakabanatu dira, erdiak baino gehiago erroiztu ez badira…

_Gizona, gizonazertan ari zara… jarraitu nion txantxa.

_Zertan arinaizen?_ jarraitu zuen mutur beltzgizonak._ Hor dabil asto gainean gizon tzar bat, pipa ezpainetan, alimaliakoboneta buruan, kristoren zakua bizkarrean , botila ardoa zurrupaka. bertze hiru asto kaskezurreraino zakuz beteakbereari lotuak… Oihuka astoaklohietik ezin atra, ardiak izutu ditueta orain zer…

Baina gizona,Olentzero izanen da… irria irentsiz erantzun nion.

_Olentzero? HoriOlentzero bada ni apaiz. Euskaldun berri zoro bat bertzerik ez da hori, hasi zait zerbait galdetu nahian,niezazkiokeen, gintuzkete, eta horrelakoak erraten, pikotara bidali dut. Manexastapitoa… _marmarka su ondoan eseri zen.

_ Ederra egin duzu,orain gure haur gaizoak oparirik gabe geldituko dira_ erantzun nion aurpegiluze.

Haurrak, izkinabatean harrituta, izutuak aitetxiri beha gelditu ziren. Aitetxik ez zuen behin ere gezurrik erraten, eta sinetsi, sinetsi ezdakit egin zuten baina denbora leihotik begira eman zuten.

Betiko zalantza,Hor dago Anastasio bildotsa kerreneanlagatzean noiz xilintxatu jakin gabe._ Ez baitakigu ze ordutan etorriko direnafaltzera?_ Goiz hasiz gero erretzen, pasatu egiten da, eta beranduxilintxatzen bada gordina egonen da. Senarrak niri beha, urduri jartzen nau._Aizu! Ni ez naiz sorgina, ezin dut asmatu ze ordutan etorriko direnafaltzera_. Bota diot.

Alabak Jangela propiki apaindu du. Zernahi gorosti- adar eta kandela paratu ditu etagiro onean mahian eseri gara. Errana da ogirik hoberena gosea dela, ez dakitgosea den ala jatekoa den ona, bainaapetitu ederrean ari gara denak. Salda eta txuri eta beltzaz bertze eginondoren bildotsa entsaladarekin jarri dut mahian, aitetxik zatitzen du betierrea eta giltzurrinak nagusiarentzat direla erraten du. Hortaz bere platereraeramaten ditu. Gero zatitxo bat niri eskaini dit, aurten semearen andreberriari ere eman dio.

Afal ondoan, surahurbildu gara, sorginak urte osorako uxatu behar ditugu. Errito honenprotagonistak haurrak dira. Gatz larria botatzen dute sura, gatza txinpartakaerretzen da suan eta honek sorginak uxatzen ditu. Egia ala gezurra, batek daki,baina gure etxe bazterrean ez dugu sorginik ikusten.

Hara! Hara! GureOlentzero, etorri da, Olentzeroren astoa arrantzaka ari da. Haurrak korrikaatarira gan dira eta iloba zaharrenak ikusi ere egin du Olentzero zakuabizkarrena lasterka alde egiten. Eta ez hori bakarrik, presaka pipa galdu egindu. Hantxe daude opariak eta denen izenekin gainera. Arratseko hamaikakbertzerik ez dira, jakina da, Olentzerok baserriak egiten dituelalehenik, gero hirietan patxada ederrean kalez kale ibiltzeko.

NAKURU PARKEA

2011-09-15T14:39:00.001+02:00

Ttxoferrak kamioia gelditu du._

Ixo! Ixo!_ Dio gidariak.

Bide ertzean errinozeronte zuri bat dago, animaliakoa da, gris zurixka, belarra jan eta jan. Seiehun kilo belar jaten omen ditu egunean.

Errinozeronteak ez gaitu ikusten. Azienda primitiboa da, bista motza du, usain ahalmena dauka garatua eta bere babesa da baina honetan haizea aurka dauka. Errinozeronteak bere lurraldeko mugak pixaz ihinztatu eta gotor defendatzen ditu. Bakean uzten bazaio ez da erasotzailea, haserretzen denean sudur adarrarekin muturka kasatzen du arrotza.

Dinosauroak akitu eta haien tokia hartu zuten belar jale erraldoiak. Duela miloi anitz urte gertatu zen. Errinozerontea eta horrelako mamu erraldoiak garatuz gan ziren. Animalia mitikoa da. Txinpantzea zuhaitzetatik jaitsi eta zutik hasi zenean errinozerontea zelaietan bizi zen. Gizasemea garatuz gan zen eta bere habitat mamu handiarekin konpartitu zuen. Gero gizonak marrazten ikasi zuenean koba zuloetan errinozerontea irudikatu zuen.

Kamioko leihotik begira denbora bat egon gara, isil-misilean, errinozerontea zanpa-zanpa belar jaten urrundu den arte.

Hogei mila buru bertzerik ez daude munduan, eta horra non niri suertatu zait bat ikustea.

SAFARI AKUARELA

2011-09-14T16:16:00.000+02:00

MASAI-LAND

2011-08-01T19:40:00.003+02:00

MASAI- LAND
Masai herria Rift arrailaren barnean kokatzen da. Tanzania eta Kenia deritzon lurraldetan. Masaiak gudariak eta abeltzainak dira eta antzinatik bizi dira bailaran beti lehoiekin leian, harrapariei aurre eginez. Baina, lehoiek ezin izan dutena ingelesek lortu zuten 1904 urtean, Serengueti, Mara eta Ngorongoro parke nazionalak egiteko Masaiak lekutu zituzten belai handietatik eta Rift goiko lurraldeetatik ingeles aziendak paratzeko. Bizpahiru lau koka leku eman zieten behiak bazkatu eta bizitzeko. Nola nahi ere Masaiak gotor eusten dio bere betiko bizimoduari, Txorimaloz jantzia piztiak uxatzeko urrunetik ikus daiteke paisaiari kolorezko ukitu bat emanez.

Parke nazionaletan animalia handiak askatasun osoan bizi dira. Goizeko ordu ttikietan atera gara Nairobitik kamioi batean, hamar egun iraungo du gure safariak eta beharrezko guztiak gurekin daramazkigu. Lurralde berri bat ezagutzera noa, amets gainean banabil bezala emozioz betea nago. Gidaria, sukaldaria eta txoferra atseginak egiten zaizkigu. Hamabortz lagun gara denetara eta xarmanki pasatzeko asmoa dugu. Argazki safari bat da baina nik ez dut argazkirik eginen, akuarela kaxa eta kaierra daramat eta nirea akuarela safaria izanen da.

Parajean milioika ñu eta zebra trostan bazka freskoa bila, Mara ibaia pasatuko dute, bertan krokodiloa zain daukate, bakarren bat piztiaren haginetan eroriko da. Ñuak eta zebrak elkarrekin egiten dute bidea, ñuek ura usaintzen dute eta zebrek bista ona, harrapariak ikusten dituzte.

Hipopotamo tristea egun osoa plisti-plasta ur zikinetan.

Elefante familia amatxik gidatzen du. Badira erraldoiak, handiak ertainak eta niniak amaren hanka artean titia bila, amak aldizka tronparekin pa ematen dio umeari. Harrak hagin eleganteak harro erakusten ditu.

Jirafak nahiko lotsagabeak, tinko gure kamioia beha gelditzen dira. Zuhaitzak xarmanki kimatzen dituzte lorezain modernoen antzera.

Bufalo adarrak ez du parerik. Errinozeronte haginak ezta ere. Kudu, inpala, gazela edo basa- ahuntzak dantzan ikusten ditugu belaian. Leopardo eta gepardoak larru ederrak salatzen ditu eta urrunetik ikusi daitezke.

Nakuru lakoan milioika antzara arrosa bizi dira. Spiridina iragaziz elikatzen dira. Munduan espektakulo politenetakoa da.

BUZTIN GORRI

2011-06-16T19:49:00.003+02:00

Urte anitz geroago zutik jarri zen eta poliki-poliki bi hanken gainean ibiltzen ikasi zuen…

MIREN AGUR MEABEREKIN SOLASEAN

2011-05-26T18:41:00.003+02:00

MIREN AGUR MEABEREKIN SOLASEAN

Berroetan egon gara, dozena bat lagun izan gara. Mirenek otordutxo bat dastatzen ZAZPI ORDUAK bere azken lanaren xehetasunak azaldu dizkigu. Beraz atsegina eta hurbila izan da idazlea, magiaren kristalak gure begietan ipintzeko ekarri ditu eta denak batera gogotik sartu gara izkribuaren bertze alderaino, gero paisaia magiko batean gozoki galdu ere.

GETARIAKO TXAKOLINETIK...

2011-04-11T12:46:00.005+02:00

Getariako txakolinetik… Susanak erran ei zion Currori, egin dezagun mermelada Getariako txakolinetik, eta egin dute. “Ispilu” arte aretoan dastatu ahal izan dugu. Gelditzeko asmoarekin etorri dira. Hala bedi.

BARATZAN

2011-04-06T16:23:00.003+02:00

Begira amatxi bi tximeleta elkarri muxuka, agian ezkonduak egonen dira, edo agian maiteminduko ziren eta ezkondu dira, edo niniak dira eta jostetan ari dira.

ABDÓN FRANCES agurterdi

2010-12-15T20:39:00.002+01:00

Agur Abdón, agurterdi. Santaluzietan aio erran gabe partitua. Nonbait badago zeru hantxe zaitugu, Zure bizia fruitutsua izan da. Zure zaletasuna ikaragarria , lana, kultura, emakumeak…Zure itzala handia izanen da.
Bihotza nekatua goxo-goxo goizeko ordu ttikietan gelditu zaizu, errespetu handiz zure beherakada saihestu nahi izan du bihotzak. Tinko, bapo eta dotore gogoratuko zaitugu, zure izkribuak leituko ditugu, beti bezala irri-bartsu hiztegia behatu beharko dugu eta hitz berri bat ikasiko dugu.
Agur Abdón eta sarri arte.

MANBO POA 2

2010-11-16T16:14:00.004+01:00

MIKEL ESSERY LEHIAKETA

BASAMORTUAN 14 EGUN

2010-11-15T21:03:00.008+01:00

"MAMBO POA 2" izenarekin argitaratu da, Mikel essery lehiaketa kontakizun bildumetik hartutako 25 kontakizunek osatzatzen dute."Basamortuan 14 egun nire kontakizuna barne. Liburua 10 eurotan salgai bago eta eguberritan erregalatzeko bikaina. kontakizuna irakurri

MENDIOLATIK DOGONERA

2010-11-04T18:06:00.002+01:00

Kontakizuna irakurri

INDIA

2010-11-03T16:17:00.007+01:00

INDIA ezezagun hori
Indiara noa eta bisitatu behar dudan herrialdea ulertu nahian dokumentatu nahi izan dut, baina handiegia da; bertze mundu bat da, erabat; maitatzen saiatuko naiz.

Ostatu baten terrazan eserita omen zegoen “Oscar Wilde” lagun bat aztoraturik hurbildu zitzaionean:
Kaixo lagun! Aspaldiko. –Ze habil. Agurtu zuen laguna.
Ba, hementxe, lur jota nauk. Emakumeak… Ez dizkiat konprenitzen emakumeak.
Erantzun zion lagunak.
- Baina, gizona! Emakumeak ez dituk konprenitzeko, maitatzeko baizik.
Erantzun zion Oscarrek.

Ran gure gidariak, autobusez gindoazela, nekazari emazteki baten eguneroko bizimodua kontatu zigun ipuin modura. Arras kontalari ona zen eta hunkitu ninduen. Arrapaladan sartu nintzaion eta nire jakin-mina ase nahian milaka galdera egin nizkion. Beti erantzun zidan nahiz eta batzuetan nire galderak nahiko zorrotzak izan. Gizona Salamankan ikasia zen, azkarra eta kultua. Kontatu zidanez, semea Londresen medikuntza bukatzen ari zen eta itzultzerako andregai bat hautatua zuen beretzat. Andre gaia ere medikua zen eta bere familiarekin dotea negoziatzen ari zela ere esan zidan.
- Eta zure semea ados dago? Galde egin nion.
- Bai, noski! Nork daki gurasoek baino hobeki zer komeni zaion seme bati?- Erantzun zidan.
Dotearen xehetasunak ere eman zizkidan, ez naiz hasiko dena hemen azaltzen, baina gauza batek sabelean zimiko egiten dit: beretzat urrezko eraztun bat, harri bitxi eta guzti, eskatu zuela erran zidan. Miserablea! Horixe iruditu zitzaidan gizona momentu horretan.
Gure bidaian non nahi ikusten nituen emakumeak landetan lanean sari koloretsuz jantziak, lirainak eta malguak, pinpilinpauxen antzera.
Sari gorriz jantzia, kopeta dindatua zeukan. Arras gaztea zirudien eta hitza emanen diot.

Idatzi osoa irakurtzeko

TIBET TTIKIA

2010-10-10T11:28:00.003+02:00

INDIA, EZEZAGUN HORI

2010-10-01T11:19:00.003+02:00

MAHARAJA-ak

2010-08-22T10:42:00.002+02:00

A RAPA DAS BESTAS

2010-07-09T15:15:00.002+02:00

A RAPA DAS BESTAS
Uztailaren lehendabiziko astean Sabucedon, Pontevedran, mendietan bizi diren zaldi basak bildu eta kimak mozten dizkiete. Espektakulo handia da; erronka errituala da, David eta Goliathen moduan, indarrak neurtzen dituzte.
Zaldiak areto hertsi batean sartu eta banan-banan harrapatu eta kimatzen dituzte. Neska edo mutil gazte bat salto batez zaldiaren gainean paratzen da; bertze batek muturra besarkatuz, begiak estaltzen dizkio; hirugarren batek buztanetik heldu eta animalia ibilgetu ondoren, kimak moztu eta zorriak garbitzen dizkio.
XVIen gizaldian izurrite batek bailara ikaratu zuen eta emakume batzuek bi zaldi eskaini zizkioten San Lorenzori izurria buka zezan eskatuz. Zaldiak elizara eraman eta apaizak ez zekien animaliekin zer egin. Hortaz, mendira igorri zituen. Izurritea bukatu zen eta zaldiz bete ziren mendi komunalak. Zaldiak ere, anitz errespetatuak, komunalak bihurtu ziren.
Multzoka bizi dira zaldiak basoan, “maraion” deitzen dioten ar baten agindupean. Moxalak otsoen gustukoak dira eta zaldi taldea adi egoten da sortu berria zaintzen. Harraparia agertzerakoan, zirkulo bat egiten dute umearen inguruan, burua barneko aldera eta ipurdia kanpora, otsoa ostikoka kausitu arte.
Animaliak kimatu eta zenbatu ondoren, zaldikoak burdinaz markatu eta denak mendira laxatzen dituzte. Hurrengo urtean errepikatuko da erritoa, gizaldiz gizaldi egin den moduan, Guda garaian gizonezkorik ez zegoen bailaran, emakumeak bai ordea, eta hauek egin zuten lana.
Eskertzekoa da globalizazioak kutsatu gabeko ekintza batekin topatzea. Hamar bat mila pertsona biltzen dira urtero ekitaldi hau ospatzera eta ez da iragarki komertzial bat ere ikusten. Dozena erdi bat ostatu olagarro eta arto ogia, bertako ardoa eta gutxi gehiago asfaltatu gabeko inguruan. Benetan estimatzekoa da.

URSUA LEGENDA

2010-06-07T18:17:00.006+02:00

URSUA LEGENDA

Baxenabarra? Xuberoa? Lantaina jauregiko alaba Joana goizeko hamarretan ezkondu zen Urtsua jaunarekin eta arratsaldeko bortzetan ezpata ukaldiz hil zuen senarrak Santa Ana baselizan, jauregiaren parean, haurdun zegoelako.
Zaldiari ferrak alderantziz paratu eta ihes egin zuen Urtsuak.
Herri kondaira ahotz-aho eta gizaldiz gizaldi iraun du. Bentaina etxea –Azparren?-Bidarrai? Etxe aberatsa zen, Leihoak Ursuak baino handigoak zeuzkan. Joanak 500 luises eskaini zizkion bere anaia apaizari isilaren truke baino honek sabelen zeraman haurra besoetara ematea eskatu zion.
Gertakizuna baliteke XVII garren gizaldian gertatua izatea. Luis sosa 1610 urtean LuisXIII erregeak akuinatu zuen. Pedro Ursua Arizmendi 1588an sortu zen Ursua jauregian eta lehen Ursua kondea izan zen. Herri kondairan konde bat aipatzen da.
Legenda bertsotan bildua dago, bertsoak abesteko eginak gizalditan abestu dira besta eta ezteietan.
Ursua jauregia Arizkunen kokatzen da, harresi eder batek babesturik larrainean animaliako errota-harriak dauzka garaiko zazpi erroten testigu, eta baseliza ttikia eta bildua parean, harrizko bideak separatzen du jauregitik. Ermitatxoak tinko hetsia barnean altxatzen duen misterioari tinko eusten dio.

Arte lanak ISPILU arte aretoan

2010-04-27T18:05:00.006+02:00

Kaixo lagunak. Maiatzak 7an erakutsiko ditut nire azken arte lanak.
Zarauzko ISPILU arte aretoan, arratsaldeko 8ak aldera.
Eta hamabortz egun bertan ikusi ahal izango dituzue.
Denak zaudete gonbidatuak.
Elkarrekin otordutxo bat eginen dugu.
Laster arte.

UHOLDEAK

2010-04-26T12:18:00.003+02:00

UHOLDEAK

Zazpi urte neramatzan herrian eta udaberri azkenean urak lehertu ziren, arratsaldean hasi zuen euria, zerua beltzez jantzi zen, ibaia handitu zen, kaleetan nonahi putzuak egiten, animaliak ikaratuak ukuilutan. Jendea larrituta gan zen ohatzera itzarrik euri zaparraden asotsak entzutera.
Goizeko ordu ttikietan zerua asertu zen, hodeiek bat bertzearen aurka egiten zuten ortotsek zein lurrikara jendea dena dardarka ohatzetik jaiki zuen. Oihana gainbehera etorri zen, eta bidean eraman zituen errepideak, argi instalazioak, automobilak, traktoreak eta gainontzeko guztiak. . Animaliako zuhaitz ondoak erroetatik atera eta abar, lokatz eta harriak herria estali zuten. Ur bideak lehertu ziren eta enparantzako harri losak harrotu eta etxeen ateak tapatu zituen. Ez zegoen argirik ez urik etxeetan. Gaua leizea bezain ilun inezturen argi izpiek inoizka argitzen zuten ingurua irudika surrealistak gauzatuz.
Argi hastean baizik ez zen jendea arazoaren handitasunaz arduratu. Herria islatua zegoen, ibaia atra eta errepideak moztu zituen, etxeetako sotoak urak hartuak, jendea leihoetan deus egin ahal izan gabe. Hamabi ordu gehiago iraun zuen erasoak. Denetara hogeita lau ordu izan ziren euria leher.
Nire etxea oihana bidean miragarri salbatu zen, haritz ondo erraldoi bat saihetsean gozoki gelditu zen, haren kontra abarrak, harriak eta lokatzak hogei metro luzera bider sei metro gora barrikada moduko bat osatu zuen eta horrela salbatu nituen etxe bazterreko loreak eta sarrerako beirazko atea. Ur pittin bat bertzerik ez zen sartu etxean. Harriduraz behatzen nuen etxe ingurua. Egun batean loreak konpontzen apo bat topatu nuen eta zuzenki begietara behatzen ninduen. Urduri paratzen ninduen apo hark, hartu nuen eta oihanera eraman nuen.
Garbitu zuten herria, eta bide batez alkate juradoak uholdeek hondatu ez zuena garbitu zuen. Eta apoa berriz nire atean agertu zen.
Etorri ziren aginteak, kazetariak, teknikoak, topografoak… herria konpontzeko plangintza egin zuten. Eta hasi ziren asfaltatzen. Eta asfaltatu zituzten kaleak, enparantza eta erreka. Eta nire etxe ingurua ere arriskuan zegoela arduratu nintzen berriz ere apoa ikusi nuenean nire atean tinko ni begira.
Eskribitu nion urbanismo zinegotziari etxe bazterrean lur pittin bat utzi diezadan erregu eginez. Xarmanki utzi zidan lurra eta apoa desagertu zen. Loratu zen nire etxe bazterra. Izpilikua handitu zen, mahats-parra eta glizinia pareta gora elegante zeuden, arrosa landarea lorez gainezka. Bi urte igaro ziren eta udaberriko liliak loratu ziren berriro.
Eta ahantzita neuzkan pertsonai traketsen bisitak hartu nituen berriz ere apoa nire etxe bazterrean ikusi nuen egun berean. Eta ikusi nuen herriko gaiztoa, kazikeen morroia, munipa paisanoz, eta denak egun berean.
Bai, apoak zerbait ohartarazi nahi dit, hortaz etxe bazterrean etxola polit bat eginen diot eta setazko hariarekin elastiko polit bat apoarentzat iruten zainduko dut nire baratza ttikia.
-Ez ote da ba berriro” Mobbing”?- Hau lana !

EGUNKARIA LIBRE

2010-04-13T13:28:00.004+02:00

Egunkaria libro

Duela urte batzuk, ez naiz oroitzen zenbat, alabak Egunkarian egiten zuen lan, deitu zidan goiz batez. – Ama gan behar dut Iturenera joaldunei argazkiak egitera eta laguntza behar dut bertzenaz galdu eginen naiz. Prestatu nintzen eta nire bi zaldikoan gan ginen. Iturenen joaldunak baserrietan bildutako arrautza eta lukainkak gosaltzen ari ziren herriko etxean. Itxaro genuen alboan eta bukatu bezain laster gona-azpikoa, artilezko galtzetinak eta ardi larruzko txamarra beztitzen egin zituen irudikatu nire alabak joaldunak. Gero Zanpantzarrak Zubietako bidean dilin dalan segitu genituen. Giroa ederra zen baino ezin ginen gelditu, nire alabak argazkiak garaiz eraman behar zituen Eunkaria egunkariara biharamunean argitaratzeko. Hartu genuen automobila baino ezin ginen herritik atera Zanpatzarrek errepidea hartua zeukatelako. Nire alaba urduri erdi negarrez –ama! pentsa ezazu zerbait, eraman behar dut argazkia! Behin eta berriz errepikatzen zuen. Hartu genuen gurdi bide bat eta azkenik Saldias aldera atera ginen. Ez dakit nola bukatu genuen. Gasolinaren txibatua gorritu zitzaigun, bizpahiru aldiz galdu ginen baino nire alabak eraman zuen argazkia eta hurrengo egunean Egunkarian argitaratu zen.

ISTANBUL

2010-04-08T14:04:00.001+02:00

ISTANBUL

2010-04-04T15:40:00.001+02:00

Bizanzio, Costantinopla, Istanbul antzina eta oraina oreka perfektuan. Badaude eliza ederrak eta meskita erraldoiak. Sultanen serrailoak, azoka itzalak eta baratz zoragarriak. Itsasoak alde guztiak inguratzen ditu. 25 gizaldiko historiak aztarna ugari utzi ditu. Grekoek, erromatarrek, ala otomanoek bakoitzak bere estiloa utzi du, baino Istanbulen interes handiena gaur egungo gizarteak dauka, modernoa eta dinamikoa, etorkizuna behatzen du antzina ahantzi gabe. Hirian bizia atsegina egiten da. Ostatu, jatetxe eta terrazetan jendea lasaitasunez egoten da, berbetan, jaten, edaten, edo musika entzuten, eta mota guztietako doinuak aditzen dira, musika zuzenean edo bozgorailuetan, jazz, reggae, techno, rock edo Mozart, fadoa eta islam blues.
Azoka du Istanbulek garrantzi handikoa. Bere 4.000 dendetan zaila egiten da deus ez erostea. Prezioa negoziatu behar da baino badu bere xarma regateoak. Espezia azoka ere ikusgarria da. Munduko espezia eta lurrinak bertan daude.
Gaur egungo erosketak egin nahi izanez gero Kanyon Mall shopping centers(diseinu saria 2.006 lortu zuen) aldera hurbildu. Bertan egundaino ni bezalako batek erosiko ez duen munduko merkantzia preziatuenak salgai daude.
Bosforotik itsasontzi batean itzuli bat merezi du, batez ere sultanen eta merkatarien jauregi ospetsuak itsaso bazterrean ikusten ahal direlako. Munduko aberatsenak omen dute alde horietan etxeak. Behin lurrean arrai errea ogi-tartean kaian milaka lekukok jaten duten bezala arras ona da.
Pierre Loti kafetegitik edo Galata dorretik ilunabarrean hiria Bosforoan sakabanaturik ikusi beharrekoa da. Alde batean Europa bertzean Asia urre loreko argi berak biribiltzen dituelarik.
Istanbul izanen da Alemaniako Essen eta Hungriako Pecs-ekin 2.010an Europako hiri kulturala. Aitzakia ederra Bosforotik itzuli bat egiteko.

Sorgin belarrak

2009-12-31T11:20:00.006+01:00

Sixtina kapela

2009-12-03T20:17:00.009+01:00

Gaur, 6 orduko ibilaldia eginen dugu. Argi hastean atera gara ongi gosalduak. Motxilan ura eta eguerdiko otordua. 1800 metrotara igo behar dugu. Mendi mazela harritza eta gogorra da . Hortaz eguzkiak berotu baino lehen ailegatu nahi dugu. Gabarain ordokiak Libia eta Argelia mugan, sumendi baten ohatzean kokatua hiri magiko baten antza dauka. Harrizko bloke erraldoien sotoek eta terrazak , kale, zumardi eta enparantzetara ematen dute . Eta badira kale nagusiak, enparantza printzipalak eskulturekin hornituak . Auzo xumeak, kale estuekin. Jauregiak zutabe zizelkatuekin. Iturri agorrak . Errota etxeak ehunka hego-harri antzurekin .

Munduko haitzetako artearen kapela “Sixtina” bezala ezagutzen da Gabarain haitzuloetako margo bilduma. Henri Lhote frantziar ikertzaileak denbora luzea egin zuen bertan bizitzen eta 1957 urtean ikerketa zabaldu zuen. Duela hamar mila urte paraje hauek umelak , emankor eta hostotsuak ziren ,bertan zibilizazio dinamiko bat gauzatu zen . Ez dakigu zein zen artista hauen asmoa egoitzak dekoratzean. Nola nahi ere bere biziaren berri utzi zuten. Badakigu abeltzainak zirela, ehiztariak, eta zirrika ezagutzen zutela. Lurraldean bizi ziren animalia eta piztiak ongi irudikatuak daude. Lehoia, jirafa, antilopea, elefantea, hipopotamoa basahuntza, behia, zaldia, kameilua… Ehunka pertsonaia abereekin, ehizan, dantzan… gizarte antolakuntza tribala zela ematen du. Marrazkiak eta grabatuak goi mailakoak dira, pigmentu gorrixka, zuria, beltza erabiltzen zuten eta arras ongi iraun du oraino. Pertsonai anitzek emazteki antza daukate, gerri fina, bular keinua,eta zango sendoak gona motzaren azpian. Lirainak eta malguak zein balet dantzariak balira.

KAPELA

Ikusteko egin KLIK

Tassili

2009-11-30T16:02:00.003+01:00

Tassili 2009 argazkiak IZADI
http://picasaweb.google.es/lolasarratea/Basamortuan?authkey=Gv1sRgCMTE1vbLuf2DoQE#

Tassili

2009-11-20T11:25:00.005+01:00

Tassili parke nazionala egin klik

Axular, Leon Aranibar eta Maria Ximeldegi.

2009-10-23T10:16:00.005+02:00

AXULAR, LEON ARANIBAR
ETA MARIA XIMILDEGI.

AXULAR

Pedro Dagerre Azpilikueta Axular etxean sortu zen, Urdazubin, 1556. urtean. Urdazubi sumendi baten ohatzean kokatua lats anitz isurtzen dira Uregana ibaia osatuz. Bertan XI. mendean Belateko bideari jarraitzen zioten beilarien ospitale-monasterioa eraikin zuten. Fraideek ekarri zituzten eraikinak, zubiak, errotak eta burdinolak eraikitzeko teknikak.

1566. urte arte Nafarroa eta Gipuzkoako lurraldeek Baionako artzapezpikutegi pean zeuden eta Irunekora pasa ziren. Orduan, Urdazubiko monasterioa bi lurralde artean kokaturik aske gelditu zen. Fraideek dignitate osoa zeukaten, eta Urdazubi eta Zugarramurdiko lurraldeen jabe ziren eta Nafarroako gorteetan eserlekua zeukan prioreak. Bertako jendea monasterioren jopu zen. Kontuan hartu behar da garaia, lurralde gehienak jauntxoen edo elizaren jabegoan baitzeuden.

Axular baserria, bailara osoa bezala, monasterioarena zen Pedro Dagerre sortu zenean. Aita olagizona zen eta, dirudienez, aberatsa. Dakigunez Salamancara ikasketa gorenak egitera igorri zuen semea eta orduko “bachiller” zen eta latina zekien. Axular bere aitaren etxearen izena zen, eta berea egin zuen. Gizon azkarra eta hiztun bikaina zen. Salamankan deabruen kobazuloan ikasia zela dio kondairak. Nola nahi ere itzal handiko gizona, garaian Euskal Herriko intelektual handiena izan zen eta euskaraz garatu zituen bere erudizio eta jakituria. Gero maisulan klasiko bat da Euskal literaturan, aszetika-liburua da, prosa ederrean eramana. Erran daiteke euskal prosaren sortzaile dela.

Axular 88 urterekin hil zen, eta urte bat lehenago argitaratu zen Gero, bere lan bakarra.
Nolabait sinesgaitza egiten da Gero bezalako lan batean, arimaren bekatu eta bizio txar guztien gain hitz egiten den lan honetan, sorgintzaren aipamenik ez egitea. 1609. urtean Pierre Lancrek, erregearen baimenarekin, Ipar Euskal Herria astindu zuen 600 hildako utziz. Hegoaldean berriz, Leon Aranibar Urdazubiko priorearen laguntzarekin 1609. urtean Espainiako inkisizioak Logroñoko bidean paratu zituen hainbat sorgin. Hau dena hasi zenean Axularrek 53 urte zeuzkan, gizonaren unerik onenean zegoen, apaiza zen eta gizartearen egoeraren jakinaren gainean. Sorginkeriaren prozesuan ez da Axular aipatzen. Ez dakigu zein zen bere ikuspegia gai honen inguruan, baina badakigu Bertrand Etxauz apezpikuaren “zerbitzari ttipiena, eta obligatuena” zela uste zuela.” Komendazio kartan” Etxauzen lana goraipatzen du. Batez ere elizatik kanpo bizi ziren haiek elizan ez lurperatzeko dekretuak galdera bat iradoki dit. _Zenbat sorginei zetxekien dekretuak? Salazar Friasen txostenean irakurri daiteke “Ez zegoen sorginik ez eta sorginkeriarik ere sorginen gain idazten hasi bitarte.” Eta, Etxauzi ez zaiola gustatzen horrelakoak idaztea “Eliz gizon zuhurtasuna gaitik”

1600. urtean Axularri Sarako erretore izatea proposatu zioten. Kargua hartu baino lehen Frantziako erregeari baimena eskatu zion, nolanahi ere Espainian sortua zelako. Erregeak nafar batek ez zuela baimenik behar erantzun zion. Juan Arostegik auzitara eraman zuen eta Pedro Axular, galdu izan arren, ez zuten molestatu. Enrique IV Frantziako erregea eta Bertrand Etxauz Baionako apezpikuaren babesa zeukalako.

MARIA XIMILDEGI

1608ko abenduaren lehendabiziko egunetan Maria Ximildegi 20 urteko neskatila Ziburun lau urte neskato egin ondoren Zugarramurdi bere sorterrira itzuli zen. Ziburuko hondartzan akelarretan lagun batekin ibilia zen, eta nonbait pare bat aldiz Zugarramurdiko akelarretara hegan etorria zen. Neskatila urrikiturik Urdazubiko Monasteriora gan zen hau dena aitortzera. Felipe Zabaleta erretorearekin konfesatu zen, eta honek, hurrengo igandean meza ondoren berari errandakoa herriko elizan publikoki aitortzea paratu zion penitentzia.

Maria Ximildegik bere bekatuak aitortu eta barkamena eskatu zuen. Baina Berroskoberroko belaian berarekin akelarrean egondakoak salatu zituen. Orduan herria nahasi zen eta bederatzi lagunek elizan aitortu zuten beraiek ere sorginak zirela. Eskatu zuten barkamena eta arazoa bukatu zen. Hori zen herriaren borondatea eta bakean bizi nahi zuten. Baina ordurako Ofizio santua gaztigatua zen. 1609ko urtarrilean ailegatu ziren herrrra Inkisizio komisario bat eta eskribaua. Juan Manterolak egin zituen lehendabiziko atxiloketak. Euskalduna zen eta sarritan aritu zen itzultzaile atxilotuak ez zekitelako erdaraz. Denbora berean Urdazubiko priorea Leon Aranibar lekuko inkisidore izendatu zuten. Gauzak horrela bortizkeria ez zen hasi bertzerik egin.
20 urteko neskatila baten fantasiek eromena hedatu zuen bailaran. Periodikoki inkisidorea eta bere jarraigoak Urdazubiko monasterioa bisitatzen zuen. Segizioa urrunean ikusten zutenean monasterioko ezkilek indarrez jotzen zuten. Leon Aranibar priorea eta fraideak ongi etorria ematera ateratzen ziren. Eta horrela daukagu 1609ko abuztuaren 16a, asteazkena, arratsaldeko seietan ailegatu baitzen Juan del Valle Alvarado eta segizioa monasteriora. Fede-ediktua editatu zuen, eta hurrengo egunean elizetan irakurriko zen. Baina bazuen bertze eginkizun bat, eta hau nahiko xelebrea, apoak, akelarre pomadak eta zopa berdeak nahi zituen ezagutu. Nonbait atxilotuen aitorpenek ikusmina sortu zioten. Miaketak ez zuen emaitzarik eman. Atxilotuek Logroñon aitortutakoak ez zuen oinarririk.

URDAZUBIKO EZKILAK

Urdazubi eta Zugarramurdi bi herri txiki ziren; denetara 300 biztanle bertzerik ez zeukaten. Gehienak analfabetoak, artzainak, nekazariak, errotazainak, jende xehea beraz. Zer nolako zirrara eta ezin egona sortuko zuen ezkila “dilin-dalan” jarduteak... Jendea etxeetan ateak krankaz hertsi eta bata bertzeari besarkaturik isil-isilik gaua luzean. Hurrengo egunean joanen ziren elizara fede-ediktua entzutera, baino ez zuten deus ulertuko, ez zekitelako erdaraz. Badirudi inkisidorea jabetu zela horretaz. Etor aldi hartan 14 pertsona atxilotu zituen, haietatik 2 monasterioko fraidek ziren. Pedro Arburua eta Juan Borda. “ Apaizak direnez erdaraz edo latinez jakinen dute, eta horrela hobeki ulertuko dugu sorginkerien sekretua." Hauek izan ziren Valle Alvaradoren argumentuak fraideak eramateko. Baina ez dirudi Leon Aranibar prioreak eragozpen handirik paratu zionik.

BALAIRAKO TORKEMADA

Leon Aranibar Urdazubiko priorea. Felipe II aren interesen zaindari. Inkisizioaren komisarioa. Botere handiko gizona, herriz herri ibiltzen zen sorginen aitorpenak entzuten. Denak berdintsuak, zentzugabe hutsak, baino ez zuten gizona aspertzen. Handik hara Narbarte notarioarekin aktak hartzen. Aginduak egiten. Herri ttikietako zinpeko alkateen gehiegikeriak estaltzen. 1611 Joanes Perotxena Arraiozko alkateak zortzi emakume atxilotu eta Jauregizaharrea jauregira eraman zituen. Catalina Iturbide Larralde jaunaren alarguna zen jauregiaren jabea. Katalinak aitortu zuen herriko alkatea eta zinegotzi batzuk etorri zirela eguberritan emakumeekin eta ukuiluan sartzeko baimena eskatu ziotela. Emakume bat arras zaharra zela eta bertze bat umatu berria. Jarraitzen du erranez ukuiluan katez lotu zituztela eta ez zietela jatera ematen. Gero dio, pena izugarria sentitzen zuela eta gauaz inork ikusi ezin ziolarik paretako zulo batetik jatera ematen ziela emakume gizajoei. Atxilotu zuten emakume zaharrena Graziana Barrenetxe zen laurogei urtekoa, zutabe bati katez lotua zegoela hankak oinutsik ur hotzean sartu zizkioten eta hil egin zen.
Joanes Perotxena auzitarat eraman zuten tratu txarrak ezartzeagatik. Leon Aranibarrek deklaratu zuen epailearen aurrean “ Fedea ematen dut Juanes Perotxena Arraiozko alkateak egin zituen atxiloketak nire aginduz egin zituela, gure erlijio katolikoari dagokiolako.”
Graciana Barrenetxeren kasuak oihartzun handia ukan zuen, eta gaur egun oraindik jendeak kasua aipatzen du. Toki sakratuan, ezkutukoan eta ezkilak jo gabe lurperatu zuten, Leon Aranibarren dekretuz.
Arraiozko sorginak ez zituzten eraman Logroñora. Herriko zinpeko alkatea auzitarat emateko aukera ukan zuten.
Etxotoako Katalina 16 urteko neskatila Almandozen laido publikoa ezarri zioten gurutze batean lotua. Gero, Leon Aranibarrek esplikazioak eman behar izan zituen. Oronozko zinpeko alkateak bere kabuz dozena erdi bat sorgin ganbaran katez lotuak zeuzkan eta Aranibarrek aske uztera behartu zuen. Bazirudien prioreren argia itzaltzen hasia zela.
Salazar Frias inkisidorea kezkatu zen eta prozesuaren zuhurtasuna zalantzan paratzen hasi zen. 1611 urtean ikerketa bat egin zuen, eta horren ondorioz egin zuen txostenak Alonso Becerra eta Juan Valle Alvarado larriki kezkatu zituen. Antzinen zuhurtasunean ikertzea kasu bakoitza eskatu zuen Salazar Friasek eta horrela gelditu zen eromena inkisizioaren aldetik. Baino herria ez zen ase, bere esku hartu zuen justizia. Jauntxoek, zinpekoek, apaizek, sorgin ehiza hedatu zuten psikosi ikaragarria sortuz. Haurrek amets gaiztoak izaten zituzten. Gauaz itzartzen ziren deabruaren atzaparretan akelarre bidean. Herri batzuetan emakumeak gaten ziren haurra besoetan elizara lo egitara. Desgrazian erortzen zenari su egiten zioten etxe bazterrean. Baratzak hondatu, iturriko urak zikindu. Eta abar luze bat. Baztanen adibidez biztanleen erdia zegoen sorginkeriarekin lotua, hortaz jendeak hertsi zituen etxeko ateak. Elkarrekiko mesfidantza izugarria sortu zen, eta izaera ipini zuen bailarako gizartean.

Nere aita Baztandarra zen, gizon zuhurra eta fededuna. Gan den gizaldia ea osoa bizitu zuen. Baserritarra zen eta ez dut uste liburu bat egundaino irakurri zuenik. Hortaz kontatu zidana antzinatik zetorkion. Haurra nintzela entzun nion gauza bat ahantzi ez dudana. Ama Birjinaren
egunean Zugarramurdiko apaizak Berroskoberro belaian arroba bat ziape hazi bedeinkatu ondoren bota zuen lau haizetara herri osoaren aurrean. Sorginak uxatu zituen, baina itzuliko dira ziape hazi arrobak dituen ale hainbat urte pasatzen direnean.

BURDIOLAK URDAZUBIN.

Beherako erdi arotik XIX mendearen erdialdera bitarte kantauri itsasoko ertzaren luzaeran belazko garraio nabigazio handia zegoen. Ontziak Hamar Hamabortz metro luze ziren, bi mastakoak nagusia txopan eta herenezko bela izara zeukaten. Garraio eta arrantzarako erabiltzen ziren.

Urdazubiko burdinolak hornitzeko Somorrostrotik ekartzen zuten harri burdina. Belaontzitan Donibane Lohitzunetik Askaineraino arraunez. Askaindik Urdazubira idi-gurdiz. Fraideek burdinolak zeuzkaten eta horretako ikatza egiten zuten inguruko mendietan. Dolareak ere baziren ugari ikatza eta burdina lantzen zuten gizonentzako sagardoa egiteko. Erdi arotik dokumentatua dago burdina-garraioa itsasoz. Urdazubiko fraideek, Ezpaineko erregearen. Nafarroako erregearen eta Bizkaiko jaunaren baimenarekin urtero 10.000 kintal Somorrostroko burdina jasotzen zuten. XVIII. mendeko dokumentutan agertzen denez 200 lagunek lan egiten zuten burdinoletan. 1840an bertan behera utzi zituzten burdinolak 400 urte jardunean egon ondoren.

Quirón

2009-10-14T10:40:00.001+02:00

Kirom zentauroa Eskulapioren maisua. Zen Eskulapio Grezia zaharrean sendagileen Jinkoa.
Dio kontairak trebea zela gaxoak sendatzen eta hilak berbizteko ahalmena zeukala.
Zeusek, zeloak jana, tximista batekin sunsitu zuela.
Gaur egun Epidauro antzokia ikusi daiteke bere edertasun osoan Eskulapio sortu zen herrialdean.

Itsas lapurrak

2009-07-29T19:57:00.000+02:00

Baztango altxapea

2009-07-27T18:12:00.013+02:00

Peloponeso

2009-07-24T13:45:00.004+02:00

Peloponeso zoragarria.
Irudiak eta istorioa handiago eta polikigo ikusteko egin klik honen gainean.

Behia

2009-05-27T15:26:00.001+02:00

Bordaberriko behiak ez du belarrik jaten...

Frantshandi

2009-04-27T14:45:00.004+02:00

Fantshandi zuen izengoitia, behin ere ez dut jakin zein zen bere izena. Gizon larria, tratante blusa beltza janzten zuen, zaldi beltz handi baten gainean ibiltzen zen, zaldi eta zaldun bat egiten zutelarik.
Frantshandi izengoitia, frantsa eta handia zelakoz paratu zioten, edo horrela uste dut behintzat. Baserriz baserri azienda erosten ibiltzen zen. Urrundik zetorrela ikusten genuen, eta gu haurrak oihuka Frantshandi heldu da ,Frantshandi heldu da, gaten ginen aita eta amarengan. Zeren bagenekien tratantea etorriz gero, etxean negozio enbat eginen zela, eta hori baserrian beti bestatzen zen. Amak sukalde bazterrak txukundu eta ogia eta gasna ardorekin prestatzen zuen tratuan hasi baino lehen solasaldi bat egiteko.
Baserrian beti zegoen zerbait salgai, ez bazen aratze bat ezkurretan hazitako bargoak .Batzuetann, jakina gauzak ez ziren nahi bezain ongi atratzen, ezkur urte on batean zerrikume anitz erosi eta mendirat igortzen ziren, gero, saltzerakoan bargoak tirarik ez edukitzea gerta zitekeen, edo uste baino aunitz gehiago balio izatea. Beraz, Fantshandiren informazioa beti zen onuragarria, mugaren bi aldetako merkatua menperatzen zuelako. Mando tratuan ere iaua zen, neskazahar eta alargunen ezkontzak konpontzen ongi zekien. Nire aitaren arreba sei ume zituen alargun batekin ezkondu zen. Deus ez dakit baino apustua eginen nuke Fantshandik prestatu ziola ezkontza. Behin amari gadetzea ausartu nintzen . Ixilik hago ergel hori,horiek ba ditun galderak, egon hadi ixilik.

Arte lanak

2009-04-23T15:42:00.002+02:00

http://www.euskonews.com/artaretoa/0466zbk/curriculum_es.html

Laxoa

2009-04-22T10:18:00.011+02:00

Baztan errekako XXX laxoa txapelketa maiatzan hasiko da. Finala abuztoaren 2an Arraiozko plazan ospatuko da. Zer da laxoa? http://laxoaguante.blogspot.com behatu ongi esplikatzen du.

Txoritxoa

2009-04-21T18:59:00.004+02:00

Amatxi bakarrik bizi da, baina ondoko atean bere ilobak, Sara, lau urteko neskatila eta Mikel, bi urteko mutikoa, bizi dira.
Goizero Sara eskolara gaten denean, Mikelek amatxiren atea indarrez jotzen du. Beti dauka mutikoak zer eskatu amatxiri.
Gaur mutikoak amatxi eskutik hartu eta leihora eraman ondoren, bizilagunen kaiolako txoritxoa seinalatuz, berak ere txoria nahi duela behin eta berriz eskatu dio.
Hamarretako autobusa hartu eta merkatura abiatu dira amatxi eta iloba. Merkatuan Mikelek txori txuri polit bat aukeratu ondoren, pozik itzuli da bikotea etxera.
Arratsaldeko bortzetan, Sara eskolatik itzuli denean, Mikelek arrebari aztoraturik erakutsi dio altxorra. Mutikoak kaiolaren atetxoa ireki eta txoritxoa aske utzi du.
Liluraturik anaia eta arreba txoria zeruan hegan begira gelditu dira.

Lamina

2009-02-12T14:09:00.000+01:00

Laminak! nunbait bazaudete itzuli eta alaitu gure erreka eta putzuak.

Mikel Laboa hil zaigu...

2008-12-01T11:59:00.000+01:00

Egun hotza, tristea eta samina.
Agur txori librea.
Agurterdi Mikel jauna.

Olentzero

2008-11-16T16:12:00.000+01:00

Olentzero gan zaigu mendira ikatza egitera...

Testamentu berria

2008-11-13T17:47:00.000+01:00

Testamentu zaharra

2008-11-13T17:15:00.000+01:00

Udazkena

2008-11-10T14:02:00.000+01:00

Azaroak 9 udazkena unerik ederrenean dago .

Egunerokoa

2008-10-28T16:49:00.000+01:00

Nire eguneroko gora beherak;
http://zaharblog.blogspot.com

Tuareg

2008-10-23T16:56:00.000+02:00

Hamabi apostoloak eta arrotza

2008-09-15T14:12:00.000+02:00

San Fermin

2008-07-15T15:52:00.000+02:00

Zezena, indar kontrolezina, naturaren ama handia.

Dogon Herria

2008-04-18T11:55:00.002+02:00

Kolagea

2008-03-27T14:40:00.000+01:00

Papera paperez gain.

Behi eroak

2008-03-24T11:56:00.000+01:00

- Erotu garela diote,

- bai, horrela aditu dut. Niri bortz axola, ni ahuntza naiz.

Lamiak

2008-03-17T17:07:00.000+01:00

2008-03-14T09:38:00.000+01:00

Mechu Gal joan zaigu.
Emakume handi bat.
Margolari itzala
Agur Menchu
Agurterdi.

Sorginak

2008-03-12T19:03:00.000+01:00

Sorginak akelarre bidean.

Akelarrea

2008-03-12T18:58:00.000+01:00

San Juan gauean sorginak matxinatu egiten dira eta ilargiari eguna luzatzeko eskatzen diote, bere argi zuri eta magikoak dena alda dezakelako, Dionosios ere gonbidatu egiten dute, gehiegikeria eta haragikerien jainkoa. Akerraren gaua da, mandragora gaua, lebitazio gaua, akelarrea.

Azken Agotea

2008-03-12T18:32:00.000+01:00

ITZULERA

Bizitzaren arratsean nire jaioterrira itzuli. Horixe zen nire ametsa. Udaberriko zelaiak nituen gogoan, haurtzaroko arratsaldeak. Nire gurasoek, laneguna amaitu ondoren larrainean hartzen zuten atseden. Ordu magikoa zen guretzat, haurrontzat. Basatien antzera katuei segika jolasten genuen, zuhaitzetara igoz edo apoak harrapatuz. Bailara honetan udaberria ederra da, oso ederra: neskatxa bat bezain osasuntsu eta freskoa, pubertaroa bezain aldakor eta garratza. Ezustean eta bat-batean eztanda egiten du, bizigarri eta lizun. Unerik gorena San Juan gauekoa izaten da: sorginak matxinatu egiten dira eta ilargiari eguna luzatzeko eskatzen diote, bere argi zuri eta magikoak dena alda dezakelako. Dionisos ere gonbidatu egiten dute, gehiegikeria eta haragikerien jainkoa. Akerraren gaua da, mandragora gaua, lebitazio gaua, akelarrea.

Berrogeita hamar urte beteta itzuli nintzen bailara hartara. Etxetxo bat erosi nuen, ilusio handiz konpondu nuen eta hantxe antolatu nuen nire grabatu-estudioa. Bidegurutze batean zegoen, berrogei metro kuadroko zoruan eta atariaren gainetik bi solairu zituen: bi solairu haiek inguruko etxeak baino altuago egiten zuten nirea. Aspaldian utzita zegoen, erasoak jasanda, minez, baina zutik. Duintasuna nabari zitzaion, lotsagabe ageri zen. Gaztelu baten ondoan zegoen, egun monumento historiko izendatuta dagoen gaztelu baten ondoan, “Dorrezaharrea”.

Gogoan dut hau guztia noiz hasi zen. Udako egun eguzkitsu bat zen, urteak 1999a zuen eta etxeari “Salgai dago” karteltxoa zintzilik ikusi nion. Herria eguerdi-ondoko lo-kuluxkan zegoen. Etxeetako leihoetan geranioak eguraldi beroaren babesean zeuden, itzalean, pertsianapean, irmo. Isiltasuna eta lasaitasuna. Etxe aurrean zegoen harraskaren ur marmaria entzuten zen. Herria leku baketsua zen. Paradisua ez da gezurretako kontua. Erdibidea, ordea, gezurra dela ikasi ahal izan nuen. Paradisua edo infernua. Ez dago besterik.

Biharamunean agentziakoari deitu nion. Ordaindu beharrekoa bidezkoa iruditu zitzaidan eta etxea erosi nuen. Bi hilabete ondoren eskriturak sinatu eta giltzak eskuratu nituen.

Nik neuk konpondu nahi nuelako erosi nuen etxea. Bi ikasle kontratatu eta etxea biluztu egin genuen, jatorrizkoa eta berezkoa agerian utziz. Usteldutako sabai aizuna puskatu genuen eta paretetan hezetasunez gainezka zegoen igeltsoa kendu genien harriei. Ohol arruntak kendu genituen, eta lehendik zeuden oholtza zahar bezain ederrak agerian utzi genituen, konpondu zitezkeelakoan. Inoiz oholtzen artean egon ziren tarteko adreiluak ere kendu genizkien. Askatu egin genuen etxea.

Sukaldea lehen solairuan zegoen. Etxearen zatirik garrantzitsuena zen eta guztiz desitxuratua zegoen. Hormak lauza itsusiz estalita zeuden eta lurra baldosa arruntez. Etxeak, material arrotz horiek kentzen nizkion heinean, irrifarre egiten zidala zirudien, kontent, eta gorderik zuen altxorra non zegoen esaten ari zitzaidan, pixkanaka. Bi aste eman nituen lauzak eta guztiz erreta zegoen sukalde ekonomika hura kentzen. Lanak aurrera egin ahala zur eta lur gelditzen ari nintzen. Burdin zahar, adreilu, igeltsu erdi ustel eta porlan zatien azpian jatorrizko sua zegoen, erabilpenak higatutako sua. Suaren ondoan, 60 zentimetrora, paretean sartutako labea zegoen, sukalde ekonomikoa jartzean apurtutakoa, modernitatearen ondorioak. Eta alboko paretean garbitoki izugarria aurkitu nuen. Harriz egindako kubo bat: metroa sakoneran, 70 zentimetro luzeran. Ura kanpora bideratzen zuen, pareta zeharkatuz. Eskuinaldean hautsontzi bat zegoen, erabiliaren erabiliaz hau ere higatua. Garbitokiari azken ukitu zoragarria emateko arabiar estiloko silleria harriz egindako leiho bat zeukan. Elemento hauek guztiek modu perfektuan osatzen zuten etxearen egitura.

Azuleiuak altza egin behar ziren. Porlanaren gainean ondo itsasita egonda ere haiek kentzea erraza izan zen, hainbeste mendez hantxe iraun zuten harlauzek ez zutelako akaso ezer jakin nahi porlanarekin eta ia askatuta zeuden.
Harlauzen artean XVII. mendeko bi txanpon aurkitu nituenean, gainezka sentitu nuen nire burua: txanpon haiek Nafarroako ezkutua bertan landuta zuten!

Harriduraz begiratzen ninduten bizilagunek. Zelatan zeudela ere iruditzen zitzaidan. Alboko bi etxeetan ez zen inor bizi baina oiloak eta untxiak biltzen zituzten han. Baratzea ere landatzen zuten eta aitzakia horrekin egun osoa nire etxe inguruan egiten zuten. Hiru gizon haiek erretiroa hartuta zuten eta zeregin handirik ez, nonbait. Nik ez nien jaramon handirik egiten eta nire kontuekin jarraitzen nuen. Egun batean haietako batek, ausardia osoz, igeltsero lana ez zitzaidala komeni esan zidan, emakumeek halako lanak egiteko ohiturarik ez zegoela herrian. Esames hauek oso dibertigarriak ziren niretzat baina handik astebetera, arraultzeak erosten nizkion beste bizilagun batek bere oiloek arraultzerik ez zutela jartzen esan zidan. Kezkatu egin nintzen, arraultzerik gabeko oilo haiek nire bizitzan zer ondorio izan zezaketen asmatu nahian.

Udazkena aurrera zihoan: laister euriak gogotik egingo zuen eta teilatua konpontzeko garaia iritsi zen. Aditu bati deitu nion. B
Teilatu berria egin behar zen, han zegoena guztiz hondatuta zegoelako. Estalkia mantentzen zuen masta haritza zen. Pipiak jandako zati batzuk izanda ere, haritz sendoa zen eta ez nuen aldatu nahi izan. Teilatua amaitu eta ataria antolatu nuen bertan lan egiteko. Tximinia jarri nuen, kumuna, dutxa eta guzti, eta sukalde txiki bat, sukaldeko lana egiteaz gain nire grabatuen plantxak egiteko balio izango zuena.

Leihoek eta sarrerako ateak asaldatu egin zituzten nire bizilagunak. Leihoetan beira bakarra jarri nuen argi gehiago izateko. Herriko jendea ikustera etortzen zen, “gortinak jarriko dituzu, ezta?” esanez. Nik etxea kanpokaldetik begiratzen nuen, teilatu berria gainean zuela. Harrizko pareta zaharrak ederrago bihurtzen zituzten beirazko hutsune haiek. Etxeak “horrela ondo dago” esaten zidala zirudien. Eta bizilagunei ez nien erantzun ere egiten.

Lan gehiago nuen oraindik: azkena. Atariko lurra konpondu behar nuen, bertan zegoen porlana oso zatarra zelako eta jatorrizko harlauzak azpian egongo zirelakoan apurtzen hasi nintzen. Bakarren bat aurkitu nuen paretari itsasita eta porlana kentzen jarraitu nuen. Atseden hartzen nuenean pasian errekaraino joan eta uharriak hartzen nituen: pixkanaka mosaikoz egindako solairua osatu nuen.
Honelaxe pasa nuen negua, nire estudioko lana eta etxekoa tartekatuz. Lan handia zegoen eta presarik ez nuen.

Etxeko eskriturak oso zaharrak ziren eta ez oso argiak: lurzorua noraino iristen zen azaltzen zuen baina lurra hitza bera ez zen ageri.

Bizilagunen baratzak etxeko hormen ondoraino iristen ziren, bertaraino. Larrainari zegokion lurzatia ezin zen erabili, ezkerreko etxera sartzeko eraiki zuten sarrera baten erruz eta ondorioz bizilaguna etxeko sarreratik zentimetro gutxira pasatzen zen kotxe eta guzti. Sarrera hura zuela hamar bat urte eraiki zutela esan zidaten eta aurrekoa nire larrainetik 30 metrora zegoela. Libre geratzen zitzaidan zatitxoa etxearen eskuinaldean zegoen, 20 metro kuadroko zatitxo bat zen: lorategitxo bat jartzeko oso aproposa.

Etxea erosi nuenean, onibar zerbitzuko agenteak lur hura nirea zela esan zidan eskriturak ematerakoan, baina Udaletxera joan behar nuela katastro kontua konpontzera. Zergatik ez ote nintzen berehala joan? Horren damua dut.

Bidera ematen zuen zatia garbitu nuen eta pareta edertu asmoz mahats-parra eta glizinia landatu nituen. Belarra ere landatu nuen eta zuhaiska batzuk ere jarri nituen albotan. Eserleku bat atondu nuen gliziniaren norabidea zuzendu ahal izateko.

Etxe hark harriduraz begiratzen ninduen: bera, hain ahula izanik, hainbestetan iraindu zuten… Eta ni berriz, hain ausarta nintzen! Nahi nuena egiten utzi zidan: berriz irainak jasateko gogorik ez zuelako izan zitekeen edo emetzat zuelako bere burua.

Lorategi ederra loratu zen, igokariak paretetik gora zihoazen, zuhaiska hazten eta arrosa-landarea lorez gainezka jarri zen. Nik neuk egindako mahaitxo bat jarri nuen eserlekuaren aurrean eta hantxe egiten nituen otorduak.

Apirila amaitzear zegoen. Ostirala zen, goiza, eta ohi bezala, hondartzan nuen apartamenduan asteburua pasatzera nindoan. Zerbaitek itzularazi zidan arratsaldean, ezustean. Iristean baratzeko bizilaguna aurkitu nuen, arraultzerik gabeko oiloak zaintzen zituen hura: nire lorategi eta bere baratzaren artean zegoen atetxoa botatzen ari zen! Zertan ari zen ikusi nahian, harrituta hurbildu nintzen baina bere jarrerak eta hitz egin nahiak zeharo beldurtu ninduen. Etsi-etsian telefonoa hartu eta lagunei hots egin nien baina ez nuen inor topatu. Herritarrak euren etxeetan sartu ziren. Larunbatean, nire bizilagunak eta bere bi koinatuek nire etxe ondoko paretean metroko sarrera egin zuten traktorea pasa ahal izateko. Nire lorategia txikitu egin zuten eta inork ez zuen txintik ere esan. Ezikusiarena egin zuten guztiek.

Bidegabekeria honek gogoetara eraman ninduen. Sukalde zahar hark izan behar zuen erantzuna. Etxe hura xumeegia zen halako sukalde ederra izateko. Arropa garbitzeko erabiltzen zuten hauts-ontzia oso sakona zen eta asko erabilita zegoela argi ikusten zen. Gehiegi. Zalantzarik gabe etxe hartan arropa garbitzen zuenak beste batentzat garbitzen zuen. Inguruko etxeei erreparatuz, abereak sartzeko inolako aterik ez zuela ohartu nintzen. Gainera haietako etxe bat bi aldetara handituta zegoen eta teilatuek tximinia zuten. Beraz, etxe haiek bizileku izan ziren. Noren bizileku?

Inguru hura agotea zen. Nire etxea zen hartan Dorrezaharreako zerbitzariak bizi izan ziren eta nire sukaldean euren jaunaren arropa garbitzen zuten.

AGOTEAK

Goiz Erdi Aroan, talde behartsu, jazarri eta gaixo bat Pirinioetara iritsi eta bertan gelditu zen. Ilehoriak eta sendoak ziren. Jakin ez dakigu nondik zetozen. Historiagile batzuren ustez Carlomagnoren tropelekoak ziren, Erronkariko porrotaren ondoren hantxe utzi eta taldean ospa egitera behartu zituzten. Pirinioen alde bietan kokatu ziren eta bortizki zokoratu bazituzten ere hantxe gelditu ziren.

Eliza bereziki krudela izan zen beraiekin. Ohitura berrien ekarle izanik eliz ierarkia zorrotza arriskuan jar zezaketen, nonbait. Jende hau baztertzea eguneroko bihurtu zen, ohitura. XX. Mendearen hasieran ere elizara sartzeko alboko ate bat erabili behar zuten eta beste bizilagunen atzean zutik egotera behartuta zeuden. Agote eta bertakoen arteko ezkontzak debekatuta egon ziren mendeetan. Herri batzuetan, euren haurrak bataiatzerakoan, bataiarriko ura emateko makil bati lotutako oihal zati bat erabiltzen zuten, ur bedeinkatua kutsa ez zezaten. Agoteek, aldiz, urteak eman zituzten Aitasantuari laguntza eske, Kuaresma hasieran hautsak beste bizilagunen moduan hartzeko aukera izan zezaten.

Eliza krudela izan zen, bai, baina baita euren bizileku bihurtu zituzten aran haietako biztanleak ere. Auzokide eskubidea debekatu zitzaien. Ezin zuten lurren jabe izan, ezta etxabererik izan ere. Errekan arrantza egiteko, ogia egiteko ezkurra jasotzea eta basoan egurra biltzeko debekua zuten. Jaietan ere herriko plazan dantza egitea debekatzen zitzaien. Debeku bat bestearen gainetik, bat bestearen ondotik: debekuz gainezka bizi ziren.

Bizirik irauteko instintoak artisau bihurtu zituen agoteak. Artisau zoragarriak: arotzak ziren, errementariak ere bai eta harria lantzen zekiten. Beraiek landutako armarriak azaltzen dira lanerako erabili zituzten etxeetan. Nahiz eta biztanleentzako armarriak beraiek landu, euren etxeetan ezin zituzten jarri.

Nobleziak euren lurretan kokatu zituzten, talde txikietan bilduta eta inguruko etxeak baino txikiagoak ziren etxeak eraikitzeko eskubidea emanez. Etxe hauek elkarren ondoan egoten ziren eta seme-alabak ezkontzerakoan eraikinak egiten zituzten, hauei itsasita. XVIII. mendeko dokumentu batzuk debekua azaltzen dute. “…Familiak osatzeko helburuz etxeak egitea debekatuta dago…” Gaur egun gazteluen inguruan halakoak ikus daitezke, askotan baserri bihurtutako etxeak. Talde hauetako agoteak euren etxeen jabe ziren baina ez lurraren jabe, eta ez zituzten euren izenean erregistratzen. Jabegoa seme-alabengana notari-ahalordez bideratzen zen.

Aran hauek poliki-poliki doaz modernitatearen bidaian. Inork ez du agoteez hitz egiten, baina haiek jasandako estigmak bere arrastoa utzi du eta kanpotarrarekin mesfidati eta krudel izatera bultzatu dituzte. Jauntxo izena ez da esistitzen baina bai izaera. Izena izan zuenak bizirik jarraitzen du. Interes ekonomikoak, jauntxokeriak eta xenofobia endemikoak malkoz betetako bailara bihurtu dituzte bailara zoragarri hauek.

LORATEGIA

Azkurreta deritzon etxea.
Azalera: 130 metro kuadro
Mugakide dituenak: aurrean bidea, eskubian bidea, atzean ..., ezkerrera ...

Astelehenean eskriturak jaso nituen eta Bailarako Udaletxera joan nintzen. Idazkariak, muturbeltz eta begirada lausotuz goitik behera begiratu ninduen. Eskriturak erakutsi eta gertatzen zitzaidana azaldu nion. Agiria gainetik begiratu eta bota egin zidan, nire etxeak lurrik ez zuela esanez. Gainera aholku bat eman zidan: “Aizu, neska, abokatu bat hartu, hemen ez dizulako inork lagunduko kanpotarra izateagatik”. Aho bete hortz gelditu nintzen. Xenofobia zer zen ez nekien. Ordurarte ez nuen halako bazterketarik sentitu inondik inora. Emakume haren begirada, eskriturak bota zizkidanean erakutsitako jarrera, bere ezpainek marraztu zutena “kanpotarra zara” esaterakoan, hau guztia buruan gelditu zitzaidan modu beldurgarrian eta Udaletxera joan behar nuen bakoitzean takikardia izaten nuen, izuaren izuz.

Sinatu nuen salerosketa dokumentuan etxea 11 aldiz emana zela azaltzen zen, beraz, familia bakarrarena izan zen 11 belaunaldiz. Nirea zen lehen eskritura, 30 urte pasa baitziren azken aldiz eman zutela erregistratu zutenetik. Katastro agiria ere ordukoa zen, “hiru solairutan 130 metro kuadroko azalera” zuela adieraziz.

Ikertzen hasi nintzen eta bailarako liburutegira joan nintzen agoteen inguruko dokumentu bila. Errolda zaharrak, aurreko katastroak, planoak nahi nituen, baina bilaketan inork ez zidala lagunduko ohartu nintzenean hiriburura jo nuen.

Nire ikerketek inolako emaitzarik ez zuten bakoitzean etxetxoaren aurrean jarri eta berari galdezka hasten nintzen: “Nor zara? Esazu!... Zer nahi duzu? Zer daukazu gordetan erraietan?” Etxetxoa isilik, madarikatua. Isilik pairatzen ikasia zuen. Xumea eta handikeriarik gabea bere bakardadea duintasunez zeraman. “Ez diot inori zu eraisten utziko, eder hori”, xuxurlatzen nion goxo-goxo.

Lurralde aberastasunaren inguruko artxiboak ikusi ondoren 1929ko argazki bat aurkitu nuen, airetik ateratakoa, eta bertan etxea ageri zen, baina izenik eta zenbakirik ez zuen herriko etxe bakarra zen. Bordak ere zenbatuta zeudela kontuan izanda, nireak zenbakirik ere ez izatea bitxia zen. Hiriburuko artxibo orokor guztietan aurreko mendeko katastro guztiak begiratu nituen baina ez nuen nire etxea topatu. Eskuz egindako plano zaharrak gordetzen dituzten sailera jo nuen, baina nire etxearen ingurune guztia falta zen. Nik jakin banekien etxearen arrastoa nonbait idatzita egongo zela, eskrituretan azaltzen dena katastro bati dagokiolako, baina non zegoen?

Aparejadore bati deitu nion eta jabegoa neur zitekeen modu bakarrean neurtu genuen: metroa hartu eta mugak neurtu. Halaxe egiaztatu nuen eskrituretan ageri zena. Jabetza-erregistroan alboko jabetzen ohartxo bat eskatu nuen. Harrituta irakurri nuen nire lorategia zapaldu eta bizilagunak ataria eraiki zuen tokian zera jartzen zuela: “Azkurreta etxeko lurrean”. Udaletxean lan-baimena eskatu nuen ataria egiteko eta baimen orokorra nuela jakin nuen, baratza ixteko baimena nuela alegia. Zeharo txundituta nengoen. Zalantzarik gabe Udaletxeak hau dena ondo zekien. Udaletxeak egindako katastroaren arabera nire etxeko hormak eremu publikoan zeuden. Hau jakiteak aztoratu egin ninduen.
---------
Etxearen aurrekarien bila erotzen ari nintzen bitartean atariko bizilaguna herriko hauteskundeetara aurkeztu eta zinpeko alkate aukeratu zuten. Karguan hilabete egin baino lehen salatu egin ninduen nik nerabilen lur hura komunala zela argudiatuz, nire teilatupeko etxe ondoan egurra pilatuta nuelako. Nire loreak hiltzen ari ziren eta loreontziak mailuz txikitzen zituzten. Ingurua txukun mantentzea oso zaila zitzaidan. Egun batean zinpeko alkateak nire lorategia asfaltatu egingo zuela esan zidan. Erotzekotan nengoen. Lorategiaren argazkia atera eta karteltxo batzuk egin nituen lorategia ez asfaltatzeko eskatuz. Gizona bere onetik atera zen eta batzarrea deitu zuen (auzokoen bilera). Ohi bezala apaizak iragarri zuen eta hitz egiteko gaiak garrantzi handikoak zirenez guztiei arren azaltzeko dei egin zien. Batzarrera etxeko dokumentuekin joan nintzen, inuxente inuxente. Hantxe zeuden, herriko etxeko atarian bilduta, gizon guztiak. Emakumeak albo batean, pixkat atzerago. Alkateak patrikatik papertxo bat atera eta ea erroldatuta nengoen galdetu zidan. Nik, ezetz. “Udaletxearen aginduz erroldatuta ez dagoen inork ezin du sartu, herriak bestelakorik erabaki ezean”, esan zuen zinpeko alkateak. Isiltasun latza. Herri guztia isilik gelditu zen, lurrera begira: koldarrak.

Biharamunean batzarreko akta eskatu nuen idatziz eta ukatu egin zidaten. Arartekoari laguntza eskatu nion baina gai horretan ez zela sartuko esan zidan. Agote bainintzan tratatzen ninduten. Neurriz gainezkakoa zen hura guztia; nik ez nuen arazorik herrian, etxea zen, etxeak bere gain estigma izugarria zuen eta begibistatik kendu nahi zuten. Lorategiak kontzientzia arazoa eragiten zien, ziur. Etxe hartan zerbait gertatu zen, izugarria. Inoiz bertakoek etxea utzi egin behar izan zuten eta ingurukoen memorian gelditu zen gertaera.

Zinpeko alkateak, kargurako gaitasun handirik behar izaten ez duena askotan, ohituraren poderioz indartuta, bizia ematen dion gizartearen laguntzaz gaiztotuta eta aintzinako erregimeneko jarrerak bultzatzen zituena, egungo gizartearen kulturaniztasun eta elkartasunetik urrun, nahi zuena egiten zuen.

Kargua ez da inoiz kargu politikoa izan eta interes zehatzen arabera aukeratzen dute. Honela bihurtzen dira zinpeko alkateak batzuren interesaren eta xenofobiaren bultzatzaile.

Batzarreak, batzuk legearen oso mugan, artzai bileren antzekoak dira. Igandeko mezaren amaieran iragartzen ditu apaizak, eguneko gaiak ez dira idatziz eramaten, ez da erabakien aktarik egiten, seriotasun gutxi azaltzen dute eta gainera sekta itxurakoak dira.

Bai zinpeko alkatea eta baita batzarrea ere erdi aroko irudiak dira. Eta irudi hauek bizirik daude bailara hauetan. Herri txikiek udaletxe bat osatzen duten bailara hauetan. Epaimahai eta batzarreak XVII. Mendeko kroniketan azaltzen dira eta bertan odol garbiketaren erantzuletzat dituzte, “…bailaran bizi nahi duen edonor odol garbikoa eta aitorren seme izango da, aitorren seme eta garbia izango ez balitz, biztanleek ez dute onartuko, ezin izango du auzokide izan eta bailarako gobernuko kargu eta lanbideetan ere ezingo du parte hartu…”

Hau betearazteko urtero lau pertsona aukeratuko dira, San Migel eguneko batzarrean, eta euren eginbeharra “…arau urratzaileak ikertu eta alkateari jakinarazi eta dilijentziak, eskaerak eta beharrezko autoak bideratzea” izando da.

1610: Erronkari Bailarako Juntak agoteei auzokide izaera ukatzen die, baita herriko jantzien erabilera ere…

1696: Baztanen Batzarrea “…agoteek ezin dute hemen bizi, eta bertan bizi diren agoteak botatzeko eskatzen dio Juntari lurralde honetan bizi diren aitorren seme garbiei min egin diezaietelako…”

MASUSTA MARMELADA

2003ko maiatzaren 8an katastroa berraztertzeko eskaera egin nuen Udaletxean eta horretarako aparejadoreak egindako jabetzaren planoa aurkeztu nuen. Zinpeko alkateari nire katastro-egoeraren berri emateko eskari berezia ere egin nion. Lorategia alanbre mehe batekin ixteko baimena ere eskatu nuen. Bizilagunak zirikatzen ari zitzaizkidan, batez ere alkatea: behin eta berriz bere jazarpena jasaten ari nintzen.

Azkenean tronpatua izan nintzen. Arrats batean, bailaratan gauza arraroak gertatzen diren garai horretan, etxea galtzeko moduko ergelkeria bat egin nuen. Granitozko lau loreontzi eder erosi nituen eta bide ertzean jarri nituen alkatearen traktoreari pasoa oztopatuz. Atarian zuhaiskak landatu nituen eta lorategian loreak. Abokatuarekin hitz egin gabe burutu nituen ekintzok. Arrazoia nire alde zegoelakoan Udaletxearen erantzun baten zain nengoen, ezinegonean. Baina erantzunik ez zegoen.

Ekaina. Hauteskundeak izan ziren, Udal hauteskundeak eta Orokorrak. Bailaran nazionalistek irabazi zuten eta emakume bat izendatu zuten alkate. Demokraziaren historian bailara hartako lehen emakume alkatea zen. Audientzia eskatu eta onartu egin ninduen. Hogeita hamar urte bete ez zituen emakume gaztea zen, erakargarria eta itxuraz modernoa, rokero itxura. Ondo hartu ninduen, esateko nituenak entzun eta nire eskaera aztertu eta erantzungo zidatela agindu zidan.

Mesfidati izateko inolako arrazoirik ez nuen. Lorategian izan nituen arazoak ahaztu nituen, ederra hazten ari zen gainera, eta bailarako artistekin Kultur Etxean abuztuan egingo zen erakusketa bat antolatzeko lanean hasi nintzen. Neu izan nintzen bultzatzailea. Kultur Etxean Holandan ospatzen den kultur ekintzaren oinarriak aurkeztu nituen, bertan izan bainintzen holandar artista betan gonbidapenaz. Iharduera apala eta atsegina zen: Udaletxeak bailarako artisten kokaleku eta egiten zuten lanaren xehetasunak adieraziko zituen mapa bat egingo zuen, tailerrak ikus ahal izateko ordutegia ere azalduz. Orri hauek Turismo bulegoaren bidez heda zitezkeen.

Abuztu erdialdea. Kultur arduradunak deitu eta alkateak bere lagun batzuekin nire estudioa ikusi nahi zuela esan zidan. Izugarri poztu nintzen, zita egin eta bisitariak modu egokienean hartzeko prest nengoen.

Arratseko zortziak aldera iritsi ziren. Nire lanaren jarraipena egin zuten, etxea ere ikusi zuten eta baita lorategia ere. Sagardo botila batzuk edan eta lagunartean berriketan egon ginen. Alkatesak lagunentzat egiten ditudan masusta mermelada pote batzuk ikusi zituen. Bat eman nion. Maitekiro esan genion agur elkarri eta alkateak sorbaldan besoa jarriz “lasai, dena bere onera etorriko da” esan zidan. Kotxeraino lagundu nien eta etxera itzultzean masusta potea mahai gainean gelditu zela ikusi nuen.

TRAIZIOA
Alkatesak ahaztuta utzi zuen masusta potea ikusi nuenean farrez hasi nintzen. Nire farrak, ordea, oso gutxi iraun zuen. Asteartea zen. Ostiralean udaltzainak etorri ziren etxera eta urtebete lehenago nire teilatupean jarritako egurra zela eta alkateak sinatutako salaketa aurkeztu zidaten. Nik aspaldi kendu nituen egur zatiak. Salaketa loretagia husteko aitzakia besterik ez zen. Autoa alkatesak sinatuta zegoen. Hamar egun nituen husteko. Abuztua zen, abokatuak oporretan egoten diren garaia. Madrileko lagun abokatu bati deitu nion eta errekerimendua legez kanpo zegoela esan zidan. Batetik katastroa berraztertzeko eskaera eginda zegoen eta bestetik autoa ez zuen Udaletxeko Idazkariak sinatu. Baina Udaletxeek aurrea har dezaketela argitu zidan.

Lagun baten bitartez abokatu hirigile batekin hitz egin eta borrokatzea erabaki nuen. Errekerimentua errekurritu egin nuen. Baina alkatesak traizionatu izanak barrenak nahastu zizkidan. Ezusteko ederra ematea erabaki nuen. Ez zen nire laguna, argi eta garbi. Egindakoak eginda ere okerrera joatea zaila zen.

Irailak bere lehenengo igandea zuen. Herrian festak ziren eta nire etxetik hirurehun metrora ekintzak antolatu zituzten. Goiz esnatu, ondo gosaldu eta karteltxoak egin nituen. Haietariko batean kaxatxo bat marraztu nuen, kaxatxo hartan zulo batetik emakumezko esku bat zegoela ikus zitekeen alkateak emandako agiria sinatzen. Beste batean zera idatzi nuen: ALKATESA, GARBI JOKA EZAZU. AUSARTU!

Jantzi zuria nuen soinean eta karteltxoen artean lorategian eseri nintzen, irakurtzen. Udaltzainak etorri, argazkiak egin zituzten eta joan egin ziren. Jendeak begiratu eta alde egiten zuen, besterik gabe. Baina alkatesari ez zitzaion gustatu, bere legealdiarentzat ez zen hasiera txukuna. Bailaran emakumezko batek kargu hori izaten zuen lehen aldia zen eta bere lehen ekintza lorategi bat txikitzea izan zen, legeari muzin eginez. Gaualdera karteltxoak kendu eta zer gertatu zain gelditu nintzen.

Biharamuenan alkatesak deitu zidan, nigarrez, nirekin hitz egin nahi zuela esanez. Bere bulegora joan nintzen eta zalantzaz beteriko emakume negarti bat ikusi nuen. Behin eta berriz galdetu nion zergatik sinatu zuen errekerimendu hura eta “ sinatzeko hainbeste paper jartzen dizkidate… zer sinatzen nuen ere ez nekiela” esan zidan. Nire aitak alkatearen aurrean txapela kentzen zuen. Nire alkatesak merezi ote zuen halako ohorerik?

ADITUA

Alkatesak berak hala eskatuta, katastro arduraduna eta hirurok bilera bat egin genuen. Bilera surrealista izan zen. Adituak nire etxeak lurrik ez izateaz gain eskuinaldean leihorik ez zuela ziurtatu zuen. Etxea katastratzeko erabili zuen argazkia erakutsi zidan. Egia, ez zen leihorik ageri, baina argazkian furgoneta handi bat azaltzen zen eta atzeko atea guztiz irekita egonik etxearen eskuinaldeko horman zer zegoen ikusteko modurik ez zegoen. Katastroa berraztertzeko egin nuen eskaera epaitegi administratibora iristerik ez zuen nahi, inola ere. Bailaran lurralde ordenantzan konpetentzia zuen eta polítika katastral bortitza burutzen zuten. Bilera hartan ez zen ezer erabaki. Ni beldurtzeko erabiltzen ari ziren beste ekintza bat besterik ez zen izan. Atso izutzaile koldarrak.

Handik gutxira katastro arduraduna etxera etorri zitzaidan. Nire lurrari metro gutxi batzuk emango zizkiola agindu zidan, modu extraofizialean. Zintzotasun gutxikoa eta zitala iruditu zitzaidan. Udaletxeak dena moldatu nahi zuen nire etxeaz jabetzeko. Zalantzarik gabe. Etxe hura ez zetorren bat inguruarekin: forma arraroa zuen, gaizki kokatuta zegoen, kalearen simetría apurtzen zuen. Etxea erosi nuenean lanak egin eta guztiz eraldatuko nuela uste izan zuten. Hala, etxearen jabetza kentzeko arrazoia izango zuten. Ez zekiten, ordea, erromantiko hutsa naizela eta etxea berez zen bezalakoa mantentzea zela nire helburua. Horregatik eskuinaldeko hiru leihoak zuela hiru edo lau mende etxea eraiki zuen artisau berak eginda bezala geditu ziren, harri landuz, eder.

ATSO IZUTZAILEAK

Atsoak izutzen dituzten horiek bisitan etortzen hasi zitzaizkidan. Globalizazaioaren irudia da hau, Italiatik ekarritakoa, Armaniren antzera eta ezagunak dira, eraikuntzan batez ere. Baina Armanik ez bezala, hauek bere bortizkeria azaltzen dute. Edonoren itxura izan dezakete: Jehobaren Lekukoz mozorrotutako zinegotziak, kaletarrez doazen zipaioak edo batek daki nork ordaindutako sikarioak.

Pertsonaia beldurgarri hauek ataria erakitzen hastearekin batera agertu ziren. Etxera hurbiltzen ziren eta leihoei, teilategal eta zuhaiskei begira gelditzen ziren, zutik irauten hainbeste lan zuten zuhaiska haiei begira, begi luzez. Beste batzuetan etxeko teilategala barnizatzeko erabili nuenari buruzko galdera ergelak egiten zizkidaten, polita zela argudiatuz. Teilategala hizpide zen beti. Behin zinpeko alkateak 20 zentimetroz handitu nuela esan zidan.

Etxea bitxia zen, aukeran estuegia, bere altuera kontuan izanik. Bitxitasun hau zela eta atso izutzaile haiek teilatua eusten zuen masta jatorrizkoa zen edo ez jakin nahi izan zuten.

Pertsona hauen isilpeko jazarpen honek beste elementu istilutsuen laguntza ere izaten zuen: zabarkeriaz egiten zuten egin beharrekoa, traktoreak atera eta etxea inguratuz, harrokeriaz, zangarti, hankatarteko gailu boteretsu bezain zaratatsu hura erakutsiz. Horren baitan zer zegoen galdetzen nion neure buruari behin eta berriz. Hain zen guztia neurriz kanpokoa, sinetsi ezinean eta beldurrez, parrez eta nigarrez egoten nintzela egun berean.

BAKARDADEA

Alkatearen baratza eta nire lorategiaren arteko hormaren kontra begonia batzuk landatu nituen. Bereziki ederrak hazi ziren. Hormaren beste aldean alkateak tomateak landatu zituen baina herdoil antzeko batek zapuztu egin zituen. Tomateak ez ziren heltzen, horixkak eta erdi ustelak hazten ziren, penagarri. Herritarrak etorri egiten ziren eta nire loreak ikusi ondoren alkatearen tomateei begira gelditzen ziren. Behin eta berriz nire loreak erregaiatzeko zer erabiltzen nuen galdetzen zidaten. Nik ezin nuen ulertu zergatik galdetzen zidaten hura, baina berehala jakin nuen nire loreak erregaiatzeko hura filtratu egiten zela hormapetik eta alkatearen tomateak zapuzten zituela.

“Agoteek ikutzen duten oro kutsatu egiten dute”. Horixe uste izan du herriak. Batzuetan beste iturriak erabiltzera behartzen zituzten, eta horregatik ageri dira toponimian agotiturriak deiturikoak. Oinutsik ibiltzea ere debekatzen zieten, eta inor hala ibiltzera ausartzen bazen oinazpiak burdinez erretzen zizkieten, haiek zapaldutako lurra antzu bihurtzen zela argudiatuz. Nire plazeretako bat lorategiko belarretan oinutsik ibiltzea zen. Zorionez, XXI. mendean geunden.

Batzarreko atea itxi zidaten une hartantxe bertan apartheid modukoa ezarri zidatela sentitu nuen. Komunitateko inori bost axola zer gertatzen ari zitzaidan: guztiek ezikusiarena egiten zuten.Udaletxeak ez zidan jaramonik egin, arartekoak bere laguntza ukatu zidan, bere balioaz azpitik zegoen etxe hura herritarrei bakarrik sal niezaieke eta eurek erabakitako salneurrian gainera. Eskuak lotuta. Oinutsik. Bakarrik. Etxea itxi eta alde eginez gero txikitu edo su emango zioten beldur nintzen. Bertan gelditu eta borrokatzea erabaki nuen.

Nire lanean murgildu nintzen: grabatuak eta plantxak. Lurraren inguruko gaiak landu nituen: euskal pilota, akelarrea, sorginak, lamiak, aurreskua, zamalzaina, joaldunak…

Zeramikarekin lanean hasi nintzen. Eskuz lokatza lantzen hasi nintzen. Ahizparen loretagian lurperatuta zegoen aintzinako labe batean egosten nituen nire piezak. Euskal zeramika aztertzen eta ikertzen hasi nintzen. Zeramika ikastaroak egin eta ohartu ere egin gabe pieza mordoxka egiten nuen. Kreatibitatea gainezka sentitzen nuen. Herritarrek zigorrez jasandako bakardadeak indarra eman zidala zirudien eta nire izakera artearen bitartez erakusten nuen. Mende batzuk lehenago agoteek etsaiez inguratuta bizi ahal izateko ere artea eta eskulana erabili zuten. Nik, grabatuez eta zeramikaz gainera, idazteari ekin nion. Istorio eta ipuin laburrak ziren, nire estudioan arrats zoragarri haietan bailarari begira bururatzen zitzaizkidanak.

HERRI-LURRAK

XVI. mendea “…bailarako biztanleren batek epaiketa deituko balu bereak edo herrikoak diren lurrak. Bailarako errentak konprometituta gelditzen dira, epaiketa eskatu duenak alkate eta bere epaimahaikideek esandakoari men egiten badio…”
Alkatearen dei bat jaso nuen, nire lorategiko atea ken nezan eskatuz, zinpeko alkateak bere traktorearekin bertatik pasa nahi zuela eta. Nire abokatuak katastro berrikusketaren gainean gorako helegitea jarri zuen administrazioaren isiltasuna zela eta, eta artxibatzen saiatu baziren ere onartu egin zuten. Bi errekurtso jarrita nituen eta erabakia jakin arte errugabea nintzen. Lorategia bertan behera uzteko arrazoirik ez zegoenez alkatearen deiari ez nion kasurik egin.

… ko herriko zinpeko alkateak zera adieraten du.
2004ko maiatzaren 2an, halako tokian egindako Batzarrean eta 27 biztanle bertan zirela ondokoa erabaki da.
Gaur arte …k okupatuta duen herri-lurrari dagokionean Batzarre honek emakume honek lur hori ezin duela okupatu ulertzen du, kontrakoa erakutsi arte lur hau publikoa delako, eta nahiz eta emakume honek arazoa epaitegien esku utzi duen lur honetatik ez du probetxurik izango aipatutako epaitegiak erabakiren bat hartu arte eta Batzarre honek azaldutako arrazoiengatik.
Zera eskatzen du: goian aipatutako datatik aurrera hilabete izango du Udaletxeak gatazka hau konpontzeko, edo bestela, beharrezko neurriak hartzeko emakume honek lur hori utz dezan eta lehen bezala gel dadin, hainbeste denbora irauten duen gatazka honi irtenbidea aurkitu arte, emakume hau bera bakarrik ari delako lur hau erabiltzen inolako eskubiderik gabe eta besteei min egiten, …i bezala. Hau guztiarengatik herri osoa ordezkatzen duen Batzarre honek, eta Udaletxeari presiorik egin gabe baina bai arrazoi osoz beste irtenbide batzuk hartuko dituela erabakitzen du.
Hau guztia lehen bait lehen konponduko den itxaropenez, bi aldeen mesedetan eta herrian guztion arteko elkarbizitza errazagoa izan dadin.
Zinpeko alkatea

Ezkutuan egindako batzarre baten akta jaso nuen Udaletxearen enkarguz abokatu batek egindako txosten tekniko batekin batera. Lurra berreskuratzeko espedienteari hasiera eman zioten 5 urtez bide publikoa oztopatzeagatik. Lur hura, berreskuratu nahiak bultzatuta, guztion lur izendatu zuen Udaletxeak, edo herritarrek esaten zuten bezala, herri-lur. Nire abokatuak esanda Udaletxeak lur horren jabego titulua eskatu behar zuen, legea oso zehatza baita arlo honetan. Udaletxeak lur hura erregistratuta ez zuenez, bidea zela esan eta halaxe tipifikatu zuen.
Nire etxea bide ondoan zegoen eta Udaletxeak erabakitako guztia bidea zen. Isun itzela jasotzeko arriskua nuen baina errekurtsoen auzia bideratu arte nire lorategia mantentzea erabaki nuen.

BESTE IRTENBIDEAK

Irailak lehen astea zuen eta herriko jaiak ospatzen ari ziren. Handik joan egin nintzen jasaten ari nintzen tentsio hartatik urrundu asmoz.
Nirearengandik 300 metrora etxea zuen ahizpari bertara joan eta loreak erregaiatzeko eskatu nion.
Irailaren 6.a zen, igandea, eta ahizpak hotsegin zidan. Lorategia txikitu egin zuten. Goizeko 10ak aldera iritsi nintzen eta ikusi nuena izugarria iruditu itzaidan. Herriko lorategi ederrena txikitu zuten alkatea bere traktorearekin legez kanpoko sarrera egin eta bertatik pasa zedin.
“… beste irtenbide batzuk hartuko dituela erabakitzen du…” zioen maiatzaren 2ko Batzarreko aktak. Eta halaxe egin zuten. Lorontziak, zuhaiskak, amorruz puskatutako tomate landareak zeuden bide erdian. Begiluze batzuk zebiltzan handik, baita alkatea ere, ezer gertatu ez balitz bezala. Emakume xahar bat hurbildu eta “Ez egin ezer; oraintxe datoz Udaletxekoak guztia eramatera” esan zidan, penaz. Poliziari deitu nion, irratiari eta herriko telebistari ere bai eta jendeari handik alde egin eta bakarrik uzteko eskatu nion.
Herrian nuen lagun bakarra pasa zen, edo hala uste nuen: suhiltzailea. Kotxea gelditu eta jeitsi gabe txikizioari begira gelditu zen, larriduraz. Gertatutakoaren azalpen bila hurbildu nintzaion. “Hementxe bizi behar dut eta ezin dizut lagundu” esan zidan, horixe besterik ez.
Nire abokatuari deitu eta gertatutakoa salatzeko esan zidan, izenik eman gabe, lekukorik ez nuelako. Irratiak eta telebistak egin nuen xenofobia salaketa hedatu zuten. Poliziarekin hitz egin eta hurrengo egunerako komisaldegian egin genuen hitzordua.
Bakar bakarrik gelditu nintzen eta eguerdi aldera, nigarrez, lorategia konpondu nuen pixkanaka. Apurtuta ez zeuden zuhaiskak birlandatu nituen. Jeranioak jaso eta loreontzi berriak jarri nituen. Siesta orduan gizon heldu bat etorri eta laguntza eskeini zidan. Errekan arrantzarako erabiltzen zituen botak jantzi eta garbitegitik nire otorduak egiteko erabiltzen nuen mahaia atera zuen, aulki tolesgarri batzuk eta lorazaintzrako trenzaren bat ere bai.
Etxea erosi nuenean holandar lagun batek izei bat oparitu zidan. Sarreran landatu nuen eta oso ondo hazi zen. Urdin zoragarria zeukan. Ateratzean sustrai nagusia mindu zioten eta berriz landatu nuen baina ez zuen iraun. Hil egin zen.
Agotea nintzen. Ezin lurrik izan. Herriak lege guztien gainetik justizia bere esku hartu zuen. Jabetza eskuratzeko expedientea, maiatzaren 28an hasitakoa, nire abokatuak errekurritu egin zuen epeen barruan eta oraindik ez zuten erantzun. Udaletxeak ez zidan deitu, nahiz eta komunikabideek bortxaketaren berri eman. Nire lorategia txikitu zutenek gorrotoz eta amorruz egin zuten, herriak, elizak eta agintariek babestuko zituztela jakinda. Halaxe izan zen mendeetan. Ehundaka urtez bizi izan ziren euren gorputzetan xenofobiaren genak, baina ez ziren euren ekintzen erantzule bakarrak. Herri osoak zekien nortzu izan ziren. Piztikumeek ondo egin zuten lana, zaharrenek erakutsita. Alkateak, unibertsitateko gaztea izanda, legez kanpo ez zuen jokatu nahi. Behin halaxe egin zuen eta arazoak izan zituen, baina herriak ez zuen idatzitako legerik ulertu nahi. Lege propioak zituen, betikoak, tribuaren isiltasun koldarraren babesarekin.

ARARTEKOARI
“Zure erakundearengana jotzen dut nire Udaletxearen aurrean inolako babesik gabe nagoelako. 1999an etxe zahar bat erosi nuen berregin eta bertan bizitzeko asmoz. Agote etxea zen, utzita zegoen, batek daki zergatik. Agintarien utzikeriak eta auzokoen lapurretak berea zuen lorategi txikia kendu zieten, baita etxeko eskrituren ematen didaten beste eskubide batzuk ere.
Kontua da baratze ondoan bizi dena herriko zinpeko alkatea dela, herri ondasunak zaintze aldera loreak landatzen uzten ez didana, ezta belarrik ere, aulkirik ezin dut jarri etxepean esertzeko, gaizki eginda eta errekurrituta dagoen lursailaren arabera ez baitut horretarako eskubiderik.
Etxe ingurua asfaltoz betetzeko ezetza eman nienean, eskrituretan jabea naizela adierazten den neurrian, alkateak batzarrea deitu zuen, herrian arazoren bat dagoen bakoitzean gertatu ohi den bezala. Etxearen inguruko dokumentazio guztia bildu nuen bertara joateko. Atera iritsi nintzenean, herri osoa bertan zegoenean, alkateak sarrera ukatu zidan erroldatuta ez nengoela arrazoituz. Hau 2003ko apirilean gertatu zen: 3 urte neramatzan herrian bizitzen. Alde interesatua izanda, iraingarria izateaz gain ez zidaten nire eskubideen defentsa ere egiten utzi.
Udaletxera joan nintzen azalpen eske eta ez ninduten ondo hartu. Idatzi bat egin nuen Batzarreko akta eta bertan egon ahal izateko Araudia zein zen eskatuz. Sei hilabete pasa dira eta ez dut erantzunik jaso.
Jaiotzaz …koa izanik, badakit herriak errespetu handia diola zinpeko alkateari eta batzarreari, aintzinako ohitura demokratikoak direlako eta harro daudelako. Oraingoan, erakunde hauek erabiltzean euren balioa indargabetu dute, arazo bat konpontzeko baino emakume bat iraintzeko erabili dutelako, bere eskubideak ukatu dizkiotelako. Nire ustez jarrera matxista eta xenofoboak indartzen ari dira eta halakoek gure komunitateari kalte egiten diote. Zure eskuhartzeak egoera argitu eta konponduko duen itxaropenaz eta babes eskubidea eta berdintasun printzipioak lagunduko nautelakoan.”
2003-12-12

Abenduaren 18an Arartekoaren ohar bat jaso nuen, nire kasua aztertuko zutela eta handik gutxira zerbait esango zidatela adieraziz.
2004ko apirilaren 6an azken txostena jaso nuen.

“…jakin dugunez, aipatutako “batzarrea” hasi aurretik ..n erroldatuta zinen galdetu zizuten, ezezkoa erantzun zenuelarik, eta horixe izan zen gehiengo absolutuz bertan ez egotea erabaki izanaren arrazoia, parlamentu eta koto ordenantzak bere lehen kapituluan jartzen duena jarraituz, adin nagusikoa eta auzokoa izatea ezinbestekoa direla…” eta amaitzeko “…horregatik zinpeko alkateari inolako argibiderik egiteko arrazoirik ez dago..”.

Mendeetan zehar agoteak zapaldu zituzten arrazoiak ulertzen hasi nintzen pixkanaka. Nagusi zen klaseak legeak ezartzen zituen eta inork ez zituen zalantzan jartzen, ezta Arartekoak ere. “…gehiengo absolutuz bertan ez egotea erabaki zen…”: esaldi hau Aratekoaren hitz bihurtzea krudela iruditu zitzaidan.

HAGO ISILIK, HAGO AGOTE!

Batzarre kontuetan eta herritar bat kanpoan uzteko azpijokotan aritzeko herriak gaitasun berezia zuela ikusi nuen. Lorategia txukundu izanak alkatea eta bere lagunen haserrea eragin zuen. Errekurtsoen berririk gabe jarraitzen nuen eta babesik gabe nengoela sentitzen nuen. Herrian nire aurkako azpilanetan ari zirela somatzen nuen. Kasualitatez alkateak martxoaren 19rako, igandea, batzarrea deitu zuela jakin nuen. San Migeleko batzarre orokorrerako txostena prestatzen ari zela pentsatu nuen, urte osoan ospatzen den lau batzarretatik garrantzitsuena, eta han erabakitakoak halabeharrez bete behar izaten dira.
Batzarre hartara joatea bultzatu ninduen zerbaitek. Etxe hark, beti adi, bere beldurren berri emango balit bezala. Baina lehenik elizara bisita egingo nuen. Apaizari aurre egiteko gogoa izan nuen betidanik, batzarre hartan apaiz xixtrin hark bere elizatiarrak niri sarrera ukatzera bultzatu zituenetik.
Igandeko elizkizunera joan nintzen. Erdi erditik sartu nintzen elizara, guztiak begira nituela eta lehen aulkian eseri nintzen, hutsik zegoen lehen aulki hartan.Jende gehiago sartu zela entzun nuen baino inor ez zen eseri nire ondoan. Elizkizun osoan bakarrik egon nintzen, legenartsuen moduan. Apaiza, ni ikusi orduko, oso urduri jarri zen. Tarteka begi zeharka begiratzen ninduen. Gizonak bazekien aurre egitera joan nintzaiola eta zer egingo nuen beldur zen. Ni han egotea ez zitzaon batere atsegin, ezta geroko batzarrean egotea ere. Sermoi garaian bere onetik atera zen.
Aurrez zer esango zuen jakin gabe ekin zion sermoiari. Moisés Sinai menditik itzuli zeneko pasartea ekarri zuen gogora, legearen taulak eskuan zituela bere herritarrak urrezko txekorra gurtzen ari ziren unea. Sermoiak iraun zuen bizpahiru minutuetan ehun bat aldiz errepikatu zituen Jainkoa eta Txekorra hitzak, ezer ulertzen ez zen ahokorapilo antzeko batean. Hizjarioa “amen” azkar batekin amaitu zuen.
Elizatik irten nintzenean etxearen aurreko jabearekin egin nuen topo. Begiraden esanahia. Gure begiradek egin zuten topo eta beldurra ikusi nuen bere begietan. Berak ondotxo zekien lorategiaren aldeko borrokarekin jarraituz gero zer gertatuko zitzaidan. Belaunaldietan pilatutako beldurra somatu nuen emakume haren begiradan. Borroka hura galduta nuela jakiteak aske sentiarazi ninduen. Lorategi batek ez zuen nire bisitza osoa balio. Etxearentzat tristura izango zela nekien, oso panpoxa baitzen bera.

Batzarrera joan nintzen eta elizan bezala alkatearen aurrean eseri nintzen, lehen aulkian. Gizonak ez ninduen begiratu ere egin, ezta hurrik eman ere. Halako batean apaiza sartu zen, ziztu bizian. Jendaurrean hitz egitera ohituta egonik, batzarre hartara joateko zergatik eskatu zioten galdetu zuen ozenki. Alkateak esan zion herriak elizaren ondoan su txiki bat eraiki nahi zuela, haragia erretzeko, eta bere baimena nahi zuela. Apaiza haserretu egin zen. “Batzarre honi ez dagokio elizaren lurrak aisialdirako erabiltzeko erabakia hartzea”, oihukatu zuen. Niri zuzen begiratu eta hala jarraitu zuen: “Beharrezkoa bada, nire odolarekin defendatuko dut elizaren lurra”. Gero adeitsuago, han zeudenei su txikia eraikitzeko zer egin behar zuten adierazi zien. Argi eta garbi utzi zuen bera ez zegoela sua eraikitzearen aurka, baina bai erabaki hura batzarreak hartzearen aurka.
Apaiza prestatu zitzaion iruzurraz ohartu zen. Nire etxearen aurreko jabeak han izatea nire aurka deklaratzeko deitu zituztela adierazten zuen. “Euren odola garbitu zuten” agoteak ziren, gizarteratuta zeuden eta ez zuten atzera begiratu nahi. Gatazka hasi zenean deitu egin nien eta lehor eta gordinki erantzun zidaten: “Ez dugu ezer jakin nahi”.
Batzarreak erabakitakoak apaizaren onespena behar zuen. Aktan bera han izan zela jartzea nahikoa zen. Galdeketa egiten lehena izango zen eta berak alde egiterakoan bilera hartakoek “beste erabaki” batzuk har zitzaketen, San Migeleko batzarre orokorrean eztabaidatzeko.
Dena neurri gabekoa zen. Hain neurrigabea ! Kanpotik ikusita Erdi Aroko pastoral tragikomikoa zirudien : apaizaren hitz potolo haiek (« Beharrezkoa bada, nire odolarekin defendatuko dut elizaren lurra »), etxearen aurreko jabeak hantxe eserita, txoko batean eta beldurtuta, ni neu, lehen aulkian eserita, alkatearen aurrean, isil isilik guztiei aurre egiten.
Norbaitek hesian alanbrea jartzeko baimena eskatu zuen. Eskatzaileak, aspaldi alkate izandakoak, bere garaian ukatu egin zion bertako bati hori bera egitea eta horrexegatik ukatu zioten baimena. Batzarrea erabakirik hartu gabe amaitu zen eta han hitz egin zenaren aktarik idatzi gabe.

ARGAZKIA
2005eko udaberrian, maiatzean, lorategiak berea egin zuen. Etxetxoak gogor eutsi zion jasandako sarraskiari : glizinia, larrosa, mahatsa-parra errotik kendu eta mendafina, erramua eta erromeroaren usaina desagertu egin ziren. Albo batean dotore zegoen aulkia ere kendu egin zuten.
Alkatesak behin eta berriz hots egin zidan telefonoz zinpeko alkateari bere traktorearekin nire lorategitik pasatzen uzteko eskatuz. Nagusiak agintzen duenean... Nik egin ezean agintariek behartu egingo nindutela argi neukanez eskatutakoari men egin nion.
Hamabiak aldera bailarako hiritartasun zinegotzia udaltzain batekin hurbildu eta argazki bat egin zuten : alkatea bere traktorearekin lorategitik pasatzear zegoen eta huraxe erakutsi nahi, nonbait, inork ahaz ez zezan akaso.
Gizon hura argazkirako jarreran ikusi nuenean, barneko tristura sentitu nuen. Urtegiak inauguratzen dituztenean jarrera berdina izaten dute. Politiko kaskarren jarrera nuen aurrean, inolako lotsarik gabe, xenofobiaren aldeko zirela erakutsiz.
Beti jakin nuen ustelkeria xenofobo haren atzean zerbait gehiago zegoela. Etxea botatzeko zorian zegoen. Estigma baten jabe, miseria eta zikinkeriaren kiratsaz inguratuta. Talde memoriak ez du barkatzen. San Juanetan, etxe aurreko suan auzokokek salto egiten zuten, oihukatuz:
- Ona, barrura!
- Txarra, kanpora!
- Hazteria, kanpora!
Hirugarren jauzian etxeari so oihukatzen zuten “hazteria, kanpora!”

Etxe hartan bi familia bizi izan ziren. Bi kebidek halaxe adierazten zuten, etxeko egurrean eta errautsetan azaltzen zen bezala.
Agoteak, lurrik ezean, pilatuta bizi ziren. Bailarako ordenantza irakurriz, 1696koa (45. artikuluko 61. kapitulua) “…auzoko gehiago ezin daiteke sartu, ezta etxe berriak eraiki ere, auzokideen eskubideak ez badituzte aurretik, familia osatu asmoz…eta daudenak baina etxe gehiago ez daitezela Portu, eta auzokideak ez direnak, bertan bizi badira ere, ez zaie abererik onartuko, jateko besterik ez bada…”.
Nahi gabe bizilagun bihurtu nintzen, ez auzokide, eta nire bizimodua madarikatutako arrazaren parekoa zen. Eurak bezala artisaua, nire artelanak etxeko atarian gordetzen nituen. Garai batean txerrikume eta oiloak zeuden lekuan nire eskulturak, kameliadun loreontziak eta sua egiteko egurra jartzen nituen. Berez hazten ziren belar txar eta asunak kendu eta haien ordez larrosak, errododendroak eta hortentsiak landatu nituen. Etxe ondoan nuen lorategian hartzen nituen lagunak, garai batean ziurrenik, marjinazioaren seme-alaba kirasdunen jolasleku izan zen hartan. Mendeetan zehar etxeak sortutako enbarazu guztia ez du berehala barkatzen herriak. Bailarako lekuko gogaikarria zen eta kontzientzia txarra sortzen zien.
XIX mende amaieran agoteak onartu egin ziren dekretuz. Asko kanpora joan ziren, besteek euren eskubideen alde borroka egin zuten eta XX. Mendean gertatutako nahasteari esker apartheid harekin amaitu zen.

Bost urte neramatzan herrian bizitzen eta alkateak betan lo egiten ez nuen gau bakoitza zenbatu egiten zuela jakin nuen, erroldaketa ukatu ahal izateko. Zaborrontzia nire leihopean jartzeko asmoa zuela ere jakin nuen eta horretarako loretagiaren txikiziotik nekez bizirik iraun zuen mahats-parra kendu beharko zuen.
Egiaz, agotea izatea oso latza zen. Etxe eta bizilagun arteko elkarketa oso garesti izan zitekeen. Xenofobia errotuta zegoen bailaran.
Nire lagunei nire istorioak grazia egiten zien. Nire irudimenak sortutako istorioa zela uste zuten, oso surrealista zelako guztia. Hala ere bisitan etortzen jarraitzen zuten eta eurei eta nire familiari esker nire etxea defendatu ahal izan nuen.

HAU NAHIKOA EZ ETA…

2006ko udaberrian alkatesari idatzi nion, auzokideek nire enredaderak errespeta zitzaten, eta nire loreak etxaldean hazten ikusi nahi nituela ere eskatuz. Xenofobiaren bortizkeriak bizirik utzi zituen landareak zenbatu nituen eta zerrenda hartan hiperiko bat aipatzea ahaztu zitzaidan, baina berehala egin zuen berea landare hark ere.
Xenofobiaren gudariek, legearen arrasto guztiak agortuta, orain beste bide bati eutsi nahi izan zioten.
Goiz batean atso izutzaile haietariko batek bere baratzeko fruituak eskeini zizkidan. Etxeko egurrak hots berezia egin zuen gizon hura etxean sartzean. Etxeak, bere erara, abisua eman zidan. Judasek musukatzen ninduen lehen aldia ez zen izango. Traizioa zetorren atzetik. Handik pixka batera lagun batek notario bat etortzekoa zela esan zidan.
Honek guztiak aztoratu egin nituen eta bezperan izandako ameskaiztoa gogoratu nuen. Ameskaiztoan Udaletxeak iruzurra prestatu zidan. “Bailaran Artearen Bidea” izeneko programa batean parte hartzera bultzatzen ninduen, bisitak egiteko ordutegia zehaztuz. Hantxe azaltzen ziren nire estudio eta helbidea, lau asteburutan bisita egiteko aukera eskeiniz, ostiral, larunbat eta igandez. Programa hartan Udaletxeak bere erantzukizuna salbu uzten zuen “museo eta galeriek emandako datuen arabera” aipatzen zuelako. Nire etxea ez zen museoa, ezta galeria ere. Nahikoa zen auzoko baten salaketa udaletxea nire kontra hasteko. Nire atzetik zetozen. Halako itxurakeriak fikzio-zientzia zirudien, nire estudioa oso txikia zelako eta inoiz inolako ekintza komertzialik egon ez zelako. Ameskaiztoa erabatekoa izan zen: Udaletxeko kamioiak udaltzainez betetan zetozen, jantzi napoleonikoak soinean eta Marsellesaren musika airean. Nire atea bota, nire marrazkiak konfiskatuta eraman eta leihoak igeltsoz estaltzen zituzten, nire etxea leihorik gabe gera zedin. Inkisizio Santuaren garaian bezala nire marrazkiak, grabatuak eta liburuak erretzen zituzten. Eta ni arnasa hartu ezinik, keak itota…
Nire ameskaiztoak izanda ere banekien alkatesak ezin zuela halako azpijokorik onartu. Ezjakituna ez zen eta bailarako programa batean asteburutan bisitan onartzen zituela aditzera emateagatik ni salatzea oso gaiztoa litzateke, gaiztoa eta zatarra. Horixe bakarrik falta nuen.
Hau guztia buruan nuela etxean hotsa entzuten nuen, egur hotsa, eskarmentua hartuta zegoen. Nire etxetxo maitea! Hainbetse urtetan hainbeste eraso jasan zituen…Karteltxo bat jarri nuen: “BISITAK BERTAN BEHERA” ETA LASAITU EGIN NUEN. “Gure baimenik gabe ez da inor sartuko, lasai, aurrerantzean gure lagunek bakarrik gozatuko dute zure abegia” esan nion. Etxeak, eskertuta, irrifar egin zidala iruditu zitzaidan. Botak jantzi eta mendira joan nintzen.
Mendi bueltak lasaitu egin ninduen. Bailarako paisaia ederra, mendixka haiekin, sensualitatez gainezka, pubisaren gaineko venus mendixken itxura zuen paisana, bizitzaz bor-bor sentitzen zen paisaia.
Ilunabarrak inguratu ninduen. Han urrutian sorginak erratzen gainean hegan ikusi nituenean etxera itzuli nintzen, poliki, lehen egunetik goxo hartu ninduen etxe hartara.

Zera zertu

2008-03-10T18:23:00.000+01:00

Ilunabarrean aziendak gobernatu ondoren, aita zerak zertzera gaten zen. Haurrak amarekin sutondoan gelditzen ginen. Handitzean ulertu genuen ze zerak ziren zera haiek.
Gizonak gauez kontrabandoa egiten zuten, guardiazibilak engainatuz Franziatik kafea, zetazko galtzerdiak, rodamientoak... eta horrelakoak pasatzen zituzten sos batzuk irabazteko.

Keramika

2008-03-07T12:24:00.000+01:00

Keramika

2008-03-06T12:46:00.000+01:00

AEIOU

Kortina

2008-03-05T10:30:00.000+01:00

Etxearen leiho printzipalean paperezko kortina.

Pilotariak dantzan

2008-02-25T15:33:00.000+01:00

Sacrifizio joko gisa pilotaren joan etorria dantzatuz, pilotariak borroka kementsu
batean lehia hondarreraino
eramaten du.

Mali Argazkiak I

2008-02-24T18:24:00.000+01:00

Argazkiak banan bana ikusteko, egin klik hemen:
http://picasaweb.google.com/lolasarratea/MaliArgazkiakI

Belarra Metatua

2008-02-24T18:21:00.000+01:00

Mila urtetan

Belar ekoitza

2008-02-24T16:46:00.000+01:00

Azken hogei urtetan.

Hondakin biziduna"plastikoa"

2008-02-24T16:25:00.000+01:00

Bi mila urte?

dogon herria

2008-02-21T21:31:00.000+01:00

Dogon etxeak lokatza eta lastoarekin eraikinak, zein txokolatezkoak txit xarmagarriak dira.

Kafetxo bat hartzeko gunea

2008-02-21T20:29:00.000+01:00

Kafe bat?
Agian te katilu bi...
Bai horixe!
Ogia eta gasna ardo pixka batekin.
Ba, badakizu nahi duzunean.
Zai nauzu lagun.

Maskara

2008-02-21T19:33:00.000+01:00

Dogon herria.
Herri misteriotsua.
Badiagara aldapan bizi den herri hau
Afrikako herri berezienetakoa da.

Kanaga maskara famatua da.
Eramalea hil duen animalien aiherkundeaz babesten du.

Dogonak maskara ugari dauzka.
Saiatuko naiz batzuk marrazten.

Aldapa

2008-02-21T17:59:00.000+01:00

Aldapeko sagarraren, adarraren
puntaren puntan,
zegoen txoria kantari.
Txiruri,txiruri, txiruri.

Estropadak

2008-02-21T17:45:00.000+01:00

Olatu bat
Olatu bi
Olatu hiru.
Beti berria,
egundaino berdina.
Olatu bat
Olatu bi
Olatu hiru.

Mari

2008-02-21T17:26:00.000+01:00

Natura pertsonalizatua,euskal mitologiako jainkosa.

Zaldiak

2008-02-21T17:10:00.000+01:00

Afganistan

2008-02-21T16:48:00.000+01:00

Mali begirada bat

2008-02-21T12:04:00.000+01:00

Ikusteko argazkiak banaka clik egin hemen.
http://picasaweb.google.com/lolasarratea/LolitaLiburua

Non errun?

2008-02-18T17:41:00.000+01:00

Gure ibaien egoera.